Ο Τραμπ και ο Νετανιάχου πίστευαν ότι μια ταχεία νίκη επί του Ιράν θα αναδιαμόρφωνε τη Μέση Ανατολή. Η πραγματικότητα, όμως, κινείται προς άλλη κατεύθυνση: η Ισλαμική Δημοκρατία δεν έχει ηττηθεί και το κύριο ρίσκο πια είναι μια μακρόχρονη, εξουθενωτική κρίση που θα εναλλάσσει εντάσεις και ανοιχτές συγκρούσεις, εκτιμά ανάλυση του BBC.
Το ιρανικό καθεστώς αποδείχθηκε πολύ πιο ανθεκτικό απ’ ό,τι είχαν υπολογίσει οι δύο ηγέτες. Οι εκτιμήσεις τους ήταν λανθασμένες και πλέον έχουν χάσει τον έλεγχο των συνεπειών των επιλογών τους.
Η πιο πρόσφατη και ενδεικτική εξέλιξη είναι η κατάρριψη του αμερικανικού ελικοπτέρου Apache από το Ιράν, γεγονός που υπενθυμίζει πως η Τεχεράνη εξακολουθεί να διαθέτει τη δυνατότητα να προκαλεί πλήγματα στις ΗΠΑ. Για την ιρανική ηγεσία, η «νίκη» ταυτίζεται με την επιβίωση και την ενίσχυση της αποτρεπτικής ισχύος της, κυρίως μέσω της αναγνώρισης του ελέγχου της στα Στενά του Ορμούζ, ενός από τους πιο στρατηγικούς θαλάσσιους διαδρόμους του κόσμου.
Η αμερικανική κυβέρνηση προσπαθεί τώρα να καθορίσει προσεκτικά την απάντηση στην απώλεια του ελικοπτέρου, θέλοντας να δείξει ότι δεν πρόκειται να εκβιαστεί αλλά και να διατηρήσει την μέχρι στιγμής δύσκολη διπλωματική διαδικασία. Το πλήρωμα του Apache επέζησε· αν είχε σκοτωθεί, η αντίδραση θα ήταν πιθανότατα πολύ σκληρότερη.
Παράλληλα, ο Τραμπ επενδύει στην ιδέα μιας συμφωνίας με το Ιράν που θα επιτρέψει την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ και την εκκίνηση μακροπρόθεσμων διαπραγματεύσεων για ζητήματα όπως τα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου και τα ευρύτερα πυρηνικά σχέδια της Τεχεράνης. Ο πόλεμος ωστόσο είναι εξαιρετικά αντιδημοφιλής στις ΗΠΑ και ο Τραμπ αναζητά έναν τρόπο εξόδου που θα μπορέσει να παρουσιάσει ως νίκη — κάτι που αποδεικνύεται δύσκολο.
Οι δύο ηγέτες έζησαν ένα παλιό μάθημα: είναι πολύ πιο εύκολο να ξεκινήσεις έναν πόλεμο παρά να τον τελειώσεις με σαφή νίκη. Τον τελευταίο Φεβρουάριο, και οι δύο απηύθυναν βιντεοσκοπημένα μηνύματα υποστηρίζοντας ότι βρισκόταν προ των πυλών μια ιστορική αλλαγή. Από το θέρετρο Mar-a-Lago, ο Τραμπ επανέλαβε την υπόσχεση προς τους αντιπάλους του ιρανικού καθεστώτος: “η βοήθεια είναι καθ’ οδόν”. Στο ίδιο μήνυμα είπε επίσης: “Στον υπέροχο και περήφανο λαό του Ιράν, λέω απόψε ότι η ώρα της ελευθερίας σας πλησιάζει…”.
Στο Ισραήλ, ο Νετανιάχου μίλησε από την ταράτσα του υπουργείου Άμυνας στο Τελ Αβίβ: “Αυτή η συμμαχία δυνάμεων μας επιτρέπει να κάνουμε αυτό που λαχταρούσα να κάνω εδώ και 40 χρόνια…”.
Ο Νετανιάχου έχει επί χρόνια υποστηρίξει ότι η κύρια απειλή για το Ισραήλ προέρχεται από το Ιράν και όχι από τους Παλαιστίνιους ή τους γείτονες. Μετά την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023 διακήρυττε ότι μόνο η στρατιωτική ισχύς, με τη στήριξη των ΗΠΑ, θα εξασφάλιζε ένα ασφαλέστερο μέλλον. Όταν όμως ο Τραμπ τού ζήτησε τη Δευτέρα να ακυρώσει τα σχέδια επίθεσης στη Βηρυτό, ο πρωθυπουργός εμφανίστηκε, όπως σχολίασε ο δημοσιογράφος Μπεν Κασπίτ, “σαν ξεφούσκωτο μπαλόνι”. Η στρατηγική που βασίστηκε στη βία για την επιβολή περιφερειακής κυριαρχίας έχει υπάρξει αναποτελεσματική.
Το Ιράν, αντίθετα, απέδειξε ότι είναι άλλη υπόθεση από πρόσφατες επιχειρήσεις αλλού. Παρά τις κυρώσεις, την οικονομική κρίση και την καταστολή των διαδηλώσεων, το καθεστώς επέδειξε αξιοσημείωτη αντοχή και αποφασιστικότητα. Οι δύο ηγέτες υπερεκτίμησαν την αποτελεσματικότητα της στρατιωτικής ισχύος και υποτίμησαν τη ριζωμένη ιδεολογία και την οργανωμένη δομή του ιρανικού κράτους.
Η νέα ισορροπία στη Μέση Ανατολή δεν ευνοεί πλέον την εικόνα σταθερότητας που προέβαλαν οι σύμμαχοι στο Κόλπο. Τα κράτη αυτά έχουν υποστεί σοβαρά πλήγματα, που δεν περιορίζονται μόνο στα έσοδα από το πετρέλαιο· η εμπιστοσύνη των επενδυτών και των τουριστών έχει κλονιστεί. Η Τεχεράνη θεωρεί ότι τόσο η επιβίωσή της όσο και η ικανότητά της να «στραγγαλίζει» την παγκόσμια οικονομία μέσω του ελέγχου των Στενών του Ορμούζ συνιστούν μακροπρόθεσμη αποτροπή έναντι των ΗΠΑ και του Ισραήλ.
Κεντρικό στοιχείο της ιρανικής στρατηγικής είναι η σύνδεση του μετώπου στον Λίβανο με εκείνο στον Περσικό Κόλπο. Το μήνυμα προς τον Τραμπ είναι σαφές: καμία συμφωνία δεν μπορεί να υπάρξει όσο το Ισραήλ συνεχίζει να βομβαρδίζει τον Λίβανο και να επιδιώκει την εξόντωση της Χεζμπολάχ. Με την απόφασή του να αναστείλει την επίθεση στη Βηρυτό, επικαλούμενος την εγγύτητα μιας συμφωνίας, ο Τραμπ φέρεται να αποδέχτηκε έμμεσα τη σύνδεση των δύο μετώπων. Ο Νετανιάχου, ωστόσο, δήλωσε ότι αυτή η σύνδεση είναι “απαράδεκτη και εντελώς ανυπόφορη”.
Το Ισραήλ συνεχίζει τις επιθέσεις στο νότιο Λίβανο, ενώ τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν κλειστά, προκαλώντας ανησυχία για τις παγκόσμιες οικονομικές επιπτώσεις. Χωρίς ισχυρές διπλωματικές πρωτοβουλίες, η επαναλειτουργία τους μοιάζει μακρινή.
Πηγή: BBC
