Περίπου 68% των ελληνικών νοικοκυριών δηλώνουν ότι δυσκολεύονται να τα βγάλουν πέρα —ένα ποσοστό που συγκρίνεται με μόλις 19% στην ΕΕ— αποτυπώνοντας με ωμή καθαρότητα την καθημερινή ανασφάλεια που βιώνει μεγάλο τμήμα της κοινωνίας, παρά την πρόοδο που εμφανίζεται στους δείκτες ανισότητας τα τελευταία χρόνια.
Η αντίφαση ανάμεσα σε στατιστικές βελτιώσεις και στην υποκειμενική εμπειρία των πολιτών αναδεικνύεται στη μελέτη του ΙΟΒΕ με τίτλο «Οι πολλαπλές πτυχές της ανισότητας στην Ελλάδα». Η έρευνα φωτίζει πώς οι αριθμοί δεν μεταφράζονται κατ’ ανάγκην σε απτά οφέλη για τα νοικοκυριά, ειδικά για τις πιο ευάλωτες ομάδες.
Στην κορυφή του κινδύνου φτώχειας βρίσκονται οι νέοι 16–24 ετών, ενώ τα μονογονεϊκά νοικοκυριά και οι οικογένειες με πολλά παιδιά εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν την πιο έντονη οικονομική ευαλωτότητα. Η ιδιομορφία του ελληνικού εργασιακού τοπίου φαίνεται και στο υψηλό ποσοστό αυτοαπασχόλησης, που παραμένει στο 24,3% του συνόλου των εργαζομένων —το υψηλότερο στην ΕΕ— με ό,τι αυτό συνεπάγεται για ασφάλεια εισοδήματος και κοινωνικά δικαιώματα.
Παρά τις βελτιώσεις στη φορολογική συμμόρφωση—το κενό συμμόρφωσης ΦΠΑ μειώθηκε από 24% το 2019 σε 11% το 2023—η παραοικονομία διατηρείται σε υψηλά επίπεδα. Επιπλέον, η Ελλάδα καταγράφει το τρίτο χαμηλότερο ποσοστό συμμετοχής στην αγορά εργασίας στην ΕΕ και πάνω από το 50% των ανέργων παραμένει σε κατάσταση μακροχρόνιας ανεργίας, με συνέπειες στην οικονομική σταθερότητα των νοικοκυριών.
Στον τομέα της υγείας και της φροντίδας, η χώρα παρουσιάζει από τα υψηλότερα ποσοστά ιδιωτικών δαπανών υγείας στην ΕΕ, ενώ οι δημόσιες δαπάνες για μακροχρόνια φροντίδα περιορίζονται μόλις στο 0,16% του ΑΕΠ έναντι 1,71% στην ΕΕ. Το αποτέλεσμα είναι η άτυπη οικογενειακή φροντίδα να παραμένει ο κυρίαρχος μηχανισμός υποστήριξης, αυξάνοντας το βάρος σε νοικοκυριά που ήδη πιέζονται οικονομικά.
Τα ζητήματα στέγασης επιδεινώνουν την εικόνα: το κόστος στέγασης για τα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα παραμένει ανάμεσα στα υψηλότερα στην Ευρώπη. Η άνοδος των ενοικίων μετά το 2018 επιβάρυνε δυσανάλογα τους ενοικιαστές χαμηλού εισοδήματος, ενώ η ιδιοκατοίκηση υποχωρεί ανάμεσα στα νεότερα και οικονομικά ασθενέστερα νοικοκυριά.
Παράλληλα, η ικανότητα των νοικοκυριών να καλύψουν ενεργειακές και στεγαστικές υποχρεώσεις έχει επιδεινωθεί μετά το 2021, αυξάνοντας τον κίνδυνο οικονομικού αποκλεισμού και κοινωνικής αποσταθεροποίησης για ευρύ τμήμα του πληθυσμού.
Η μελέτη του ΙΟΒΕ επισημαίνει ότι οι βελτιώσεις στους μακρο-δείκτες δεν αρκούν: απαιτούνται στοχευμένα μέτρα για την ενίσχυση των πιο ευάλωτων ομάδων, την ανακούφιση των νοικοκυριών από τα βάρη της ιδιωτικής δαπάνης για υγεία και φροντίδα, καθώς και πρωτοβουλίες για την ανακοπή της επιβάρυνσης στο κόστος στέγασης και την ενεργειακή επισφάλεια.
