Ξεθωριασμένες φωτογραφίες, θραύσματα μνήμης και αφηγήσεις που πέρασαν από γενιά σε γενιά ξαναζωντανεύουν σήμερα την τραγωδία του ξεριζωμού των Ποντίων. Οι αφηγήσεις των επιζώντων καταγράφουν τον πόνο, την απώλεια και την προσπάθεια χιλιάδων ανθρώπων να ξαναχτίσουν τη ζωή τους μακριά από την πατρίδα. Οι μαρτυρίες αυτές δεν είναι απλώς οικογενειακές αναμνήσεις· αποτελούν ζωντανά τεκμήρια μιας ιστορικής πληγής που σημάδεψε βαθιά τον ποντιακό ελληνισμό.
«Πρέπει να αισθανθούν οι πρόγονοί μας ικανοποιημένοι»
Το υλικό προέρχεται από ένα ιστορικό αρχείο που παραχώρησε στον δημοσιογράφο Θεολόγο Ηλιού και στο tanea.gr ο χοροδιδάσκαλος και πρόεδρος του Ποντιακού Συλλόγου «Οι ΜΙΘΡΙΟΙ», κ. Παναγιώτης Κυρμανίδης. Η καταγραφή έγινε από τον αείμνηστο καθηγητή της δεκαετίας του ’80, Παύλο Χαιρόπουλο, και οι μαρτυρίες συγκλονίζουν για το εύρος και τη βιαιότητα των γεγονότων.
Όπως επισημαίνει ο κ. Κυρμανίδης: «Έχω πάρα πολλές μαρτυρίες, μία από αυτές, είναι 104 ετών. Πρόκειται για συγκλονιστικά γεγονότα, για ανθρώπους που ήρθαν από τον Πόντο. Η Χρυσάνα Καρυπίδου έφερε έναν χρυσό σταυρό που τον πήρε από την εκκλησία, τον έκρυψε στο στήθος, και μετά χάθηκε, όπως χάθηκαν και πολλά πράγματα. Δεν μπορούσαν να πάρουν τίποτα μαζί τους. Ίσα ίσα “χάθηκαν” πολλές ψυχές στον δρόμο» και προσθέτει ότι «πρέπει να αναγνωριστεί η Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου, να αισθανθούν οι πρόγονοί μας ικανοποιημένοι».
Στις καταγραφές διατυπώνονται περιγραφές για τα βασανιστήρια της εξορίας και της μετανάστευσης: «Μιλάνε για το πώς εξοντώθηκαν, εξορίστηκαν και βρέθηκαν στην Ελλάδα. Μία μαρτυρία που έχω από μέλος της οικογένειάς μου, είναι ότι μία οκταμελής οικογένεια διαμελίστηκε και έφτασε στην Ελλάδα το 50%. Στον δρόμο πείνα και αρρώστιες πάνω στο πλοίο. Ένα μήνα ήταν στην Κωνσταντινούπολη, από εκεί στη Ζάκυνθο, και στη συνέχεια στο Καραμπουρνάκι. Όλη μέρα σε ένα στρατόπεδο, προσπαθούσαν να ζήσουν σε άθλιες συνθήκες».
Η Χρυσάνα Καρυπίδου από την Νικόπολη θυμάται ότι ήταν επτά ετών όταν ήρθε στην Ελλάδα και αφηγείται με απλότητα τα όσα έζησε: «Θυμάμαι πως οι Τούρκοι μαζέψανε τους Έλληνες, τους βάλανε μέσα στην εκκλησία, και όλο το χωριό μαζεύτηκε σε τρία σπίτια. Τα λεφτά, τα είχαν βάλει οι μάνες μας επάνω μας, και ήταν ραμμένα, όπως και τα χρυσά για να μην μας τα πάρουν οι Τούρκοι. Αλλά, εκείνοι ήταν πονηροί, τα ξήλωσαν και μας άφησαν γυμνούς. Μας έσπρωχναν μία από εδώ, μία από εκεί. Το μόνο που καταφέραμε να φέρουμε από τον Πόντο ήταν ένας σταυρός. Γύρισα, γύρισα ανάμεσα στους Τούρκους και τους Έλληνες που ήταν ανακατωμένοι στην εκκλησία, και πήρα τον σταυρό. Τον έβαλα στο φουστάνι μου και τον είχαμε μέχρι το ’50 στο χωριό. Εγώ σχολείο δεν είδα, είμαι αγράμματη».
Ο Αριστοτέλης Ξανθόπουλος από την Ορντού, που ήταν 20 χρονών όταν έφυγε από τον Πόντο, περιγράφει την πορεία προς την Ελλάδα: «Από τον ξεριζωμό θυμάμαι, πως ξεκινήσαμε από το χωριό. Ήρθαν οι αστυνομικοί και μας είπαν ότι πρέπει να φύγουμε για την Ελλάδα. Κατεβήκαμε στην Ορντού και μετά πήραμε τα πλοία από εκεί. Στην συνέχεια προς Κωνσταντινούπολη, και μετά στην Ζάκυνθο, όπου μείναμε 6-8 μήνες. Μέναμε σε μοναστήρια. Από την Ζάκυνθο ήρθα στο Μονοπήγαδο. Όλα τα θυμάμαι από τον Πόντο. Όταν ήρθα στην Ελλάδα εγώ ασχολήθηκα με την γεωργία».
Ο 76χρονος Γεώργιος Κωνσταντινίδης από την Ορντού αναφέρεται στη διασπορά των οικογενειών και στη διατήρηση της παράδοσης: «Εκτός από το Μονοπήγαδο, πήγαν στην Δράμα, στις Σέρρες, στο Κιλκίς και σοτν Λαγκαδά. Εγώ πάντα λέω ιστορίες από τον Πόντο και με ακούν με ενδιαφέρον». Κι ενώ αφηγείται, τραγουδάει: «Με την λύρα λέγαμε εμείς τα ποντιακά τραγούδια. Εγώ δεν πήρα μέρος στο αντάρτικο, ήμουν μικρός, 13 ετών. Είχα έναν ξάδερφο που ήταν αρματωμένος. Εγώ φοβόμουν. Πρέπει να δοξαστούν αυτοί οι άνθρωποι, πολέμησαν για την πατρίδα».
Η 86χρονη Παρθένα Κυρμανίδου από την Νικόπολη περιγράφει τις πρώτες μέρες της άφιξης στην Ελλάδα και τις δύσκολες συνθήκες που αντιμετώπισαν: «Θυμάμαι ήταν νηστεία όταν μας έδιωξαν. Μας έβγαλαν οι Τούρκοι από τα σπίτια μας και ήρθαμε στην ύπαιθρο. Μετά φύγαμε και από εκεί, ήρθαμε στην Κερασούντα όπου και καθίσαμε περίπου έναν μήνα, και στην συνέχεια ήρθαμε στην Καλαμαριά Θεσσαλονίκης. Μας έφεραν ρυζόνερο. Εμείς τους είπαμε ότι αυτό το φαγητό δεν μπορούμε να το φάμε. Έχουμε τα δικά μας φαγητά, μαγειρεύαμε και τρώγαμε».
