Φέτος συμπληρώνονται 107 χρόνια από τη Γενοκτονία των Ποντίων, με σημείο αναφοράς την 19η Μαΐου 1919, όταν ο Μουσταφά Κεμάλ έφτασε έφιππος στην Αμισό (σημερινή Σαμψούντα) και σηματοδότησε την έναρξη των διώξεων και των επιχειρήσεων εθνοκάθαρσης σε βάρος του ελληνικού πληθυσμού του Πόντου. Πρόκειται για ένα ιστορικό έγκλημα που παραμένει έως σήμερα χωρίς διεθνή αναγνώριση και τιμωρία.
Ο ελληνισμός του Πόντου υφίσταται συνεχείς διωγμούς ήδη από το 1461, τη χρονιά της πτώσης της αυτοκρατορίας του Δαβίδ του Κομνηνού. Ωστόσο οι πιο πρόσφατοι και σφοδροί διωγμοί σημειώνονται στις αρχές του 20ού αιώνα: μεταξύ 1915 και 1922 ο Ποντιακός πληθυσμός πληρώνει το βαρύ τίμημα του μίσους των Τούρκων, όπως και οι Αρμένιοι.
Οι διώξεις περιλάμβαναν βιασμούς, φυλακίσεις, εξορίες, αρπαγές περιουσιών και παρθένων, απαγχονισμούς και εν ψυχρώ εκτελέσεις. Λειτουργούσαν τα δικαστήρια της «ανεξαρτησίας» που με συνοπτικές διαδικασίες απαγχόνιζαν κορυφαίες ποντιακές προσωπικότητες, μητροπολίτες και κληρικούς. Οι Έλληνες του Πόντου εκδιώχθηκαν και ξανά ξεριζώθηκαν χωρίς καμία προειδοποίηση.
Η μαζική έξοδος ήταν πρωτοφανής: περισσότεροι από 500.000 Πόντιοι πήραν το δρόμο της προσφυγιάς. Στοιβαγμένοι σε βαπόρια, νηστικοί, άρρωστοι, εξαθλιωμένοι, έψαχναν λιμάνια που σπάνια τους δεχόταν· περισσότεροι από 3.000 έμειναν για ένα εξάμηνο σε καραντίνα μέσα στα πλοία, χωρίς αποδοχή από κανένα λιμάνι.
Τα καραβάνια των Ποντίων συγκεντρώνονταν στα λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας, έχοντας μαζί ελάχιστα προσωπικά αντικείμενα και, κρυμμένες μέσα στα ρούχα, εικόνες των Αγίων από τα σπίτια τους. Πολλοί κατόρθωσαν να φτάσουν στην Ελλάδα —από τον Πειραιά στο Ναύπλιο, στην Πάτρα, στην Πρέβεζα, το Βόλο και τη Θεσσαλονίκη— ενώ την ίδια μοίρα είχαν και οι 160.000 Έλληνες της Ανατολικής Θράκης, που αναγκάστηκαν να εκκενώσουν πόλεις όπως η Καλλίπολη, η Ραιδεστός, η Ηράκλεια και η Ανδριανούπολη.
Ιδιαίτερα τραγική ήταν η μοίρα των Ποντίων της ενδοχώρας, που δεν είχαν πρόσβαση στη θάλασσα: εκτοπίστηκαν σε αφιλόξενα μέρη και πολλοί πέθαναν από το κρύο, την πείνα, τις αρρώστιες και τις κακουχίες. Ελάχιστοι που επιζούσαν βρέθηκαν και περισυνελέγησαν από Αμερικανούς και Γάλλους σε κυβερνητικές αποστολές —εξαντλημένοι, «σωστά ράκη»— και οδηγήθηκαν στην Ελλάδα.
Οι Πόντιοι, όπως και όλοι οι Έλληνες της Ανατολής, μπόλιασαν τη μητροπολιτική Ελλάδα με νέες αρχές, ήθη, έθιμα και παραδόσεις. Επάνδρωσαν περιοχές της Μακεδονίας και της Θράκης που είχαν αδειάσει από το μουσουλμανικό στοιχείο· αγωνίστηκαν σκληρά, δούλεψαν, δημιούργησαν και ανέδειξαν νέες δυνάμεις στον ελληνικό χώρο.
Παρόντες σε όλα τα εθνικά προσκλητήρια και τις θυσίες για την Πατρίδα, οι απόγονοι των Ποντίων φέρνουν σήμερα τη μνήμη του ξεριζωμού και της αντοχής, διεκδικώντας ιστορική δικαίωση και διεθνή αναγνώριση για τα γεγονότα που σημάδεψαν τον Ποντιακό ελληνισμό πριν από 107 χρόνια.
