Η ανησυχία γύρω από τον «ιό των Ανδεων» ξαναφουντώνει μετά το περιστατικό στο κρουαζιερόπλοιο MV Hondius, όμως ειδικοί που παρακολουθούν τον χανταϊό επί δεκαετίες επιμένουν ότι δεν πρόκειται για νέο, άγνωστο κορωνοϊό και ότι ο κίνδυνος γενίκευσης είναι περιορισμένος.
Ο «ιός των Ανδεων» ανήκει στην οικογένεια των χανταϊών και είναι το μοναδικό στέλεχος αυτής της ομάδας που μπορεί να μεταδοθεί από άνθρωπο σε άνθρωπο. Παρόλα αυτά, δεν είναι καινούργιος: είναι γνωστός στη Νότια Αμερική και έχει τεκμηριωμένο ιστορικό μικρών επιδημιών. «Εχει προκαλέσει μικροεπιδημίες – π.χ. έχουν μολυνθεί έως 30 άτομα –, οι οποίες σταματoύν με τα κλασικά μέτρα που εφαρμόζονται σε τέτοιες περιπτώσεις. Δεν έχουμε διαπιστώσει μεγαλύτερες αλυσίδες μετάδοσης», εξηγεί ο αναπληρωτής καθηγητής Υγιεινής και Επιδημιολογίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών Γκίκας Μαγιορκίνης.
Η επιστημονική εκτίμηση για τη μεταδοτικότητα του ιού δείχνει γιατί η ανησυχία πρέπει να μετριαστεί: ο μέσος αριθμός αναπαραγωγής (RΟ) του «ιού των Ανδεων» εκτιμάται κάτω από το 1, δηλαδή «κάθε κρούσμα μολύνει λιγότερο από ένα άτομο». Ο Γκ. Μαγιορκίνης υπενθυμίζει πως στην αρχή της πανδημίας του SARS‑CoV‑2 το RO ήταν περίπου 2,5 και καθοριστικό ρόλο στη διασπορά έπαιξαν οι ασυμπτωματικοί φορείς.
Το ενδεχόμενο μετάλλαξης που να έχει «διαφύγει» τα επιστημονικά ραντάρ αποκλείεται προς το παρόν, σύμφωνα με τον καθηγητή Επιδημιολογίας και Προληπτικής Ιατρικής του ΕΚΠΑ Δημήτρη Παρασκευή: «Δεν υπάρχει καμία τέτοια ένδειξη». Ο ίδιος εξηγεί ότι «Τα ποντίκια και οι αρουραίοι είναι οι φυσικοί ξενιστές των χανταϊών. Δεν είναι ο άνθρωπος o φυσικός ξενιστής τους. Χωρίς, συνεπώς, εκτεταμένη διασπορά στον ανθρώπινο πληθυσμό, ο ιός δεν μπορεί εύκολα να αποκτήσει πανδημικά χαρακτηριστικά».
Η ιδιαιτερότητα του πρόσφατου περιστατικού στο MV Hondius, κατά τον Γκ. Μαγιορκίνη, ίσως να έγκειται στο σκηνικό όπου συνέβη: «Ισως αυτό που κάνει ιδιαίτερο το συγκεκριμένο περιστατικό είναι ότι συνέβη σε ένα κρουαζιερόπλοιο στη μέση του πουθενά». Πρόκειται για συνθήκες με μεγάλες δυσκολίες στη διαχείριση, χωρίς όμως, κατά τους ειδικούς, να διαφοροποιείται ουσιωδώς από προηγούμενα επεισόδια που προκαλεί ο ίδιος ιός.
Ανησυχία προκαλεί το υψηλό ποσοστό θνητότητας που παρατηρείται σε ορισμένα χανταϊικά στελέχη – κυρίως στο δυτικό ημισφαίριο – όπου η θνητότητα κυμαίνεται μεταξύ 10% και 30%. Παρ’ όλα αυτά, τα περιστατικά παγκοσμίως παραμένουν περιορισμένα. Για σύγκριση, το αντίστοιχο ποσοστό για τον κορωνοϊό στα αρχικά κύματα δεν ξεπερνούσε το 3%–5%.
Στην Ελλάδα δεν ενδημεί ο «ιός των Ανδεων». Όπως αναφέρει ο Δ. Παρασκευής, στη χώρα έχουν καταγραφεί άλλοι χανταϊοί που δεν μεταδίδονται από άνθρωπο σε άνθρωπο και, σε ετήσια βάση, τα περιστατικά είναι σπάνια — από μηδέν έως πέντε τον χρόνο. Αυτά τα μεμονωμένα κρούσματα σχετίζονται κυρίως με επαγγέλματα που εκτίθενται σε τρωκτικά, όπως αγρότες ή εργαζόμενοι σε αποθήκες, και δεν συνδέονται με την πρόσφατη έξαρση στο κρουαζιερόπλοιο.
Τι προκαλεί και πώς μεταδίδεται ο χανταϊός; Σύμφωνα με το CDC, οι άνθρωποι μολύνονται κυρίως από επαφή με τρωκτικά — αρουραίους και ποντίκια — και τα εκκρίματά τους (ούρα, περιττώματα, σάλιο). Σπανίως η μετάδοση μπορεί να συμβεί μέσω δαγκώματος ή γρατσουνιάς. Οι χανταϊοί προκαλούν δύο κύρια κλινικά σύνδρομα: το πνευμονικό σύνδρομο (HPS), που κυριαρχεί στο δυτικό ημισφαίριο, και το αιμορραγικό πυρετό με νεφρικό σύνδρομο (HFRS) στην Ευρώπη και την Ασία. Τα συμπτώματα του HFRS είναι γενικά πιο ήπια και συνοδεύονται από χαμηλότερη θνητότητα.
Τα πρώιμα συμπτώματα μπορούν να μοιάζουν με γρίπη: πυρετός, έντονη κόπωση, μυϊκοί πόνοι, πονοκέφαλος, ναυτία, εμετός και κοιλιακό άλγος — γεγονός που δυσκολεύει την έγκαιρη διάγνωση. Στις σοβαρές περιπτώσεις HPS εμφανίζεται δύσπνοια, βήχας και οξεία αναπνευστική ανεπάρκεια. Στο HFRS αρχικά παρατηρούνται έντονοι πονοκέφαλοι, πόνος στην πλάτη και στην κοιλιά και θολή όραση, με ενδεχόμενη εξέλιξη σε χαμηλή αρτηριακή πίεση, εσωτερική αιμορραγία και οξεία νεφρική ανεπάρκεια.
Δεν υπάρχει ακόμη ειδικό αντιιικό φάρμακο που να εξαλείφει τον χανταϊό. Η θεραπεία στηρίζεται στην υποστηρικτική φροντίδα, η οποία περιλαμβάνει:
- χορήγηση οξυγόνου
- εντατική παρακολούθηση
- υποστήριξη της αναπνοής όταν χρειάζεται
- αντιμετώπιση επιπλοκών
Η ιατρική επιθεώρηση «JAMA» επισημαίνει ότι η έγκαιρη διάγνωση και νοσηλεία αυξάνουν σημαντικά τις πιθανότητες επιβίωσης. Επίσης, μέχρι σήμερα δεν υπάρχει ευρέως διαθέσιμο εμβόλιο για τον χανταϊό στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ, οπότε η πρόληψη παραμένει το κύριο «όπλο» κατά της νόσου.
Σύμφωνα με τα δεδομένα, στις ΗΠΑ έχουν καταγραφεί 864 εργαστηριακά επιβεβαιωμένα κρούσματα από την έναρξη της επιτήρησης το 1993 έως το 2022, με περισσότερα περιστατικά σε αγροτικές περιοχές όπως Καλιφόρνια, Ουάσιγκτον, Αριζόνα, Νέο Μεξικό και Κολοράντο. Στην Ευρώπη τα περιστατικά ετησίως διαφέρουν — για παράδειγμα το 2023 καταγράφηκαν 1.885 περιστατικά έναντι 1.647 το 2020 — ενώ παγκοσμίως ο αριθμός κυμαίνεται μεταξύ 10.000 και 100.000 ετησίως.
Οι ειδικοί, επικαλούμενοι και το «JAMA», συνιστούν προληπτικά μέτρα που μειώνουν τον κίνδυνο έκθεσης:
- καλός αερισμός κλειστών χώρων πριν από τον καθαρισμό
- χρήση γαντιών και μάσκας όταν υπάρχουν ίχνη τρωκτικών
- αποφυγή χρήσης σκούπας ή ηλεκτρικής σκούπας σε περιττώματα, για να μην ανασηκωθούν μολυσμένα σωματίδια
- καθαρισμός με απολυμαντικό διάλυμα
- σωστή αποθήκευση τροφίμων
- περιορισμός πρόσβασης τρωκτικών σε σπίτια και αποθήκες
