Η «Επιχείρηση Ελευθερία» που ανακοίνωσε η αμερικανική κυβέρνηση δεν κατάφερε να καθησυχάσει τις αγορές: οι τιμές του πετρελαίου παραμένουν σε υψηλά επίπεδα και οι επενδυτές επιδεικνύουν σκεπτικισμό για το κατά πόσο η στρατιωτική πρωτοβουλία θα ξεμπλοκάρει τη ροή πετρελαίου μέσω των Στενών του Ορμούζ. Τη Δευτέρα οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν ότι καθοδήγησαν με επιτυχία δύο αμερικανικά πλοία εκτός των Στενών, όμως η κίνηση αυτή έμοιασε περισσότερο επικοινωνιακή παρά αποφασιστική για την άμεση επαναλειτουργία της διέλευσης.
Στις πρώτες συνεδριάσεις της εβδομάδας οι τιμές παρέμειναν υψηλά: το Brent διαπραγματευόταν γύρω στα 114 δολάρια το βαρέλι, ενώ το αμερικανικό WTI κινούνταν κοντά στα 105 δολάρια, παρά μία μικρή υποχώρηση 1,5%-2% για το τελευταίο. Η απότομη αύξηση των προηγούμενων ημερών —σχεδόν 6% για το Brent και 4% για το WTI— αποτυπώνει την αβεβαιότητα που επικρατεί καθώς οι ΗΠΑ και το Ιράν ανταλλάσσουν επιχειρησιακές ενέργειες στα Στενά.
Περιορισμένη αποστολή και σκεπτικισμός
Ο σκεπτικισμός των αγορών αντανακλά τρεις βασικές πραγματικότητες. Πρώτον, η «Επιχείρηση Ελευθερία» δεν έχει τη μορφή συνοδείας εμπορικών πλοίων. Σύμφωνα με την Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ, ο στόχος είναι η αποκατάσταση της «ελευθερίας ναυσιπλοΐας», με τη συμμετοχή άνω των 100 αεροσκαφών και 15.000 στρατιωτών, αλλά, όπως επισημάνθηκε σε ρεπορτάζ του CNN από Αμερικανό αξιωματούχο, δεν προβλέπεται η συνοδεία εμπορικών πλοίων από τον αμερικανικό στρατό.
Δεύτερον, το Ιράν καταγγέλλει ότι το σχέδιο υπονομεύει την ήδη εύθραυστη εκεχειρία με τις ΗΠΑ και φέρεται να απάντησε με νέες επιθέσεις στην περιοχή. Τρίτον, η ναυτιλιακή βιομηχανία έχει υποστεί ισχυρό πλήγμα: πολλοί πλοιοκτήτες διστάζουν να στείλουν τα πλοία τους μέσω των Στενών εξαιτίας των ναρκών και των πρόσφατων επιθέσεων.
Τι ζητούν οι αγορές
Αναλυτές και οργανισμοί προειδοποιούν ότι η στρατιωτική κίνηση από μόνη της δεν αρκεί για να αποκαταστήσει τάχιστα τη ροή ενέργειας. Η εταιρεία Eurasia Group σημειώνει ότι, «το αμερικανικό σχέδιο δεν θα αυξήσει σημαντικά τον όγκο ναυσιπλοΐας στα Στενά στο άμεσο μέλλον» και προειδοποιεί πως χωρίς τη συναίνεση του Ιράν η πρωτοβουλία κινδυνεύει να αποτύχει. Ο Bjørn Højgaard, διευθύνων σύμβουλος της Anglo-Eastern, τόνισε πως «χρειάζονται και οι δύο πλευρές για να ξεμπλοκάρει η κατάσταση».
Εταιρείες του κλάδου και αναλυτές εκτιμούν ότι για να μειωθεί ουσιαστικά το κόστος ενέργειας χρειάζεται χρόνος και πολιτικές λύσεις που θα αποκαταστήσουν την ασφάλεια και την εμπιστοσύνη στη διέλευση.
Νέες επιθέσεις στη Μέση Ανατολή
Η όξυνση των τελευταίων ημερών προκάλεσε νέα κύματα βίας: οι στρατιωτικές δυνάμεις ΗΠΑ και Ιράν αντάλλαξαν πυρά, με τις ΗΠΑ να αναφέρουν πως κατέστρεψαν μικρά ιρανικά σκάφη ως απάντηση σε επιθέσεις κατά αμερικανικών στόχων. Κατά την πρώτη ημέρα της επιχείρησης σημειώθηκε έκρηξη σε πλοίο συνδεδεμένο με τη Νότια Κορέα και φωτιά σε σημαντική πετρελαϊκή εγκατάσταση στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, την οποία οι αρχές απέδωσαν σε επίθεση με ιρανικά drones, πλήττοντας τη ζώνη Fujairah Oil Industry Zone — κρίσιμο τμήμα του αγωγού παράκαμψης των Στενών.
Τα ΗΑΕ ανέφεραν επίσης ότι δέχθηκαν πυραυλικές επιθέσεις κρουζ, που «εκτοξεύτηκαν από το Ιράν», με τρεις από τους τέσσερις πυραύλους να αναχαιτίζονται και έναν να πέφτει στη θάλασσα. Επίσης, πετρελαιοφόρο της ADNOC στοχοθετήθηκε από δύο ιρανικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη. Οι Αρχές των Εμιράτων καταγγέλλουν «επικίνδυνη κλιμάκωση» και διατηρούν το δικαίωμα να προβούν σε αντίποινα.
Σύμφωνα με την UKMTO, περίπου 20.000 ναυτικοί παραμένουν ακινητοποιημένοι στα πλοία τους εντός της περιοχής λόγω των κινδύνων. Παράλληλα, στο Ομάν αναφέρθηκαν τραυματισμοί μετά από επίθεση στην περιοχή Μπούχα, στο στενό του Ορμούζ.
Ο Αμερικανός πρόεδρος, σύμφωνα με ρεπορτάζ του Fox News, απείλησε ότι οι Ιρανοί θα «χαθούν από το πρόσωπο της Γης» αν στοχοποιήσουν αμερικανικά πολεμικά πλοία — μια ρητορική που ανεβάζει περαιτέρω τους τόνους στο πεδίο.
«Δεν υπάρχει στρατιωτική λύση»
Από την πλευρά του, ο ιρανικός κρατικός ραδιοτηλεοπτικός φορέας μετέδωσε δηλώσεις αξιωματούχου που διαβεβαίωσε ότι «δεν είχε κανένα σχέδιο να στοχοποιήσει τα Εμιράτα» και κατηγόρησε τις ΗΠΑ για «στρατιωτικό τυχοδιωκτισμό». Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, τόνισε μέσω X ότι «Τα γεγονότα στο στενό του Ορμούζ καθιστούν σαφές ότι δεν υπάρχει στρατιωτική λύση σε μια πολιτική κρίση» και κάλεσε τις ΗΠΑ σε διπλωματία, αποφεύγοντας να «παγιδευτούν ξανά σε αδιέξοδο».
Ευρωπαϊκοί και περιφερειακοί ηγέτες αντέδρασαν: η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν κατήγγειλε «ξεκάθαρη παραβίαση της κυριαρχίας (των ΗΑΕ) και του διεθνούς δικαίου» και εξέφρασε αλληλεγγύη «στον λαό των Εμιράτων». Ο βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ ζήτησε «αποκλιμάκωση», ενώ η Σαουδική Αραβία προέτρεψε σε συνέχιση των διπλωματικών προσπαθειών και προειδοποίησε για τους κινδύνους περαιτέρω στρατιωτικής κλιμάκωσης.
Οι διπλωματικές προσπάθειες παραμένουν δύσκολες: οι αποκλίσεις μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης είναι μεγάλες και η μόνη μέχρι στιγμής απόπειρα επανεκκίνησης διαλόγου —η συνάντηση στο Ισλαμαμπάντ στις 11 Απριλίου— δεν απέδωσε. Η Τεχεράνη δηλώνει ότι έλαβε απάντηση στην πιο πρόσφατη πρότασή της για τους όρους τερματισμού των εχθροπραξιών, χωρίς όμως να έχει δοθεί στη δημοσιότητα το περιεχόμενο της, αφήνοντας το μέλλον των διαπραγματεύσεων αμφίβολο.
