Στις 14 Φεβρουαρίου 2025 ένα ρωσικό drone αξίας περίπου 20.000 δολαρίων έπληξε τη βορειοδυτική πλευρά του «νέου ασφαλούς περιβλήματος» (NSC) πάνω από τον πυρηνικό σταθμό του Τσερνόμπιλ, ανοίγοντας τρύπα στο ατσάλινο τόξο και θέτοντας σε κίνδυνο τη λειτουργικότητά του.
Η έκρηξη που προκλήθηκε από την πρόσκρουση καταγράφηκε ακόμη και στα σεισμολογικά όργανα του σταθμού. Ο Ολεξάντρ Σκομαρόχοφ, αναπληρωτής αρχιμηχανικός του σταθμού, ξύπνησε τα ξημερώματα ύστερα από ειδοποίηση φρουρού και, με εμπειρία σχεδόν τεσσάρων δεκαετιών, κατάλαβε αμέσως τη σοβαρότητα της κατάστασης.
Η φωτιά που ακολούθησε ήταν η μεγαλύτερη απειλή: χρειάστηκαν τρεις εβδομάδες για να σβήσουν πλήρως οι εστίες, ενώ για να περιοριστούν οι φλόγες άνοιξαν εκατοντάδες οπές στο εξωτερικό περίβλημα για να ριχτεί νερό στα σημεία που κάπνιζαν στο εσωτερικό. Οι ζημιές κατέστρεψαν δύο κρίσιμα συστήματα: τη λειτουργία εγκλωβισμού της ραδιενέργειας και το σύστημα ελέγχου υγρασίας που προστατεύει το χάλυβα από διάβρωση.
Ο γενικός διευθυντής του σταθμού, Σερχίι Ταρακάνοφ, προειδοποίησε: «Αν καταρρεύσει η σαρκοφάγος, πάνω από εκατό τόνοι πυρηνικού καυσίμου θα μπορούσαν να απελευθερωθούν στην ατμόσφαιρα».
Το NSC, ένα τεράστιο τόξο από χάλυβα που ολοκληρώθηκε το 2019 με κόστος 2,5 δισ. δολάρια και χρηματοδότηση από 45 χώρες, σχεδιάστηκε για να απομονώσει μόνιμα την εσωτερική ζώνη αποκλεισμού — την περιοχή γύρω από τον αντιδραστήρα Νο 4 που εξερράγη στις 26 Απριλίου 1986. Κάτω από το χάλυβα βρίσκεται η «σαρκοφάγος», η πρόχειρη σκυρόδετη κατασκευή που τοποθετήθηκε για να καλύψει τα ερείπια του αντιδραστήρα και στην οποία παραμένουν εγκλωβισμένοι περίπου 180 τόνοι πυρηνικού καυσίμου και αρκετοί τόνοι ραδιενεργού υλικού.
Ο μηχανικός Έρικ Σμίμαν, επικεφαλής του αρχικού σχεδιασμού του τόξου τη δεκαετία του 1990, τόνισε σε έκθεση για τη Greenpeace Ουκρανίας: «Η ρωσική επίθεση κατέστρεψε τις βασικές λειτουργίες του νέου ασφαλούς περιβλήματος».
Δυτικοί ειδικοί και Ουκρανοί αξιωματούχοι εκτιμούν ότι η πλήρης αποκατάσταση πρέπει να ολοκληρωθεί μέσα σε τέσσερα χρόνια, διαφορετικά δεν θα μπορέσει να διασφαλιστεί η προβλεπόμενη διάρκεια ζωής των 100 ετών του NSC. Το κόστος εκτιμάται έως και 500 εκατ. ευρώ — ένα ποσό που η Ουκρανία εξακολουθεί να αναζητά.
Οι εργασίες επιδιόρθωσης είναι ιδιαίτερα επικίνδυνες και δύσκολες: τα επίπεδα ραδιενέργειας πάνω από τη ζημιωμένη περιοχή περιορίζουν την παραμονή των εργαζομένων σε περίπου 20 ώρες ετησίως. «Οι τεχνικοί μπορούν να εργάζονται εκεί μόνο για λίγα λεπτά κάθε φορά», σημείωσε ο Σερχίι Ταρακάνοφ, προσθέτοντας ότι απαιτούνται περίπου εκατό εξειδικευμένοι εργαζόμενοι σε διαδοχικές βάρδιες, πάνω σε καμπύλες και μολυσμένες επιφάνειες.
Ο ειδικός της Greenpeace, Σον Μπέρνι, προειδοποίησε: «Θα αποτελούσε τεράστιο κίνδυνο για όσους εργάζονται στο Τσερνόμπιλ και θα καθυστερούσε την αποκατάσταση για πολλά χρόνια».
Η κατάρρευση της σαρκοφάγου, είτε λόγω πλήγματος είτε λόγω φθοράς, θα μπορούσε να απελευθερώσει νέφος ραδιενεργών σωματιδίων χωρίς κανένα προστατευτικό φράγμα, ανατρέποντας δεκαετίες εργασιών αποκατάστασης και ασφάλειας.
Η ιστορία του σταθμού και ο ίδιος ο τόπος παραμένουν φορτισμένοι: η έκρηξη του 1986, αποτέλεσμα σχεδιαστικών λαθών και αστάθειας του πυρήνα, προκάλεσε το μεγαλύτερο πυρηνικό δυστύχημα της ιστορίας· είκοσι οκτώ άνθρωποι πέθαναν από οξεία ραδιενέργεια, 116.000 εκκενώθηκαν και ραδιενεργά σωματίδια ταξίδεψαν ως τη βόρεια Ευρώπη. Στο βιβλίο του για το Τσερνόμπιλ, ο ιστορικός Σερχίι Πλοχί υποστηρίζει ότι η τραγωδία συνέβαλε στη διαμόρφωση της σύγχρονης ουκρανικής εθνικής συνείδησης, αποκαλύπτοντας τις αποτυχίες του σοβιετικού συστήματος, ενώ η ρωσική εισβολή του 2022 έφερε το Τσερνόμπιλ ξανά στο επίκεντρο.
Ρωσικές δυνάμεις κατέλαβαν τον σταθμό στις 24 Φεβρουαρίου 2022, καθιστώντας την περιοχή στρατιωτική ζώνη· ορισμένοι εργαζόμενοι κρατήθηκαν και εργάστηκαν επί έναν μήνα χωρίς διακοπή. “Δεν μπορούσα να φανταστώ ότι ο πόλεμος θα έφτανε εδώ”, είπε η Νατάλια, υπάλληλος του σταθμού από το 1980.
Όταν οι ρωσικές δυνάμεις αποχώρησαν, άφησαν πίσω λεηλατημένα γραφεία και ίχνη κατοχής. Στην είσοδο της ζώνης αποκλεισμού, τα σημάδια του πολέμου συνυπάρχουν με την ησυχία της φύσης: φυλάκια και στρατιώτες, αλλά και δάση που ανακτούν τον χώρο τους. Εκεί όπου οι άνθρωποι δεν μπορούν πια να ζήσουν, άγρια ζώα έχουν επιστρέψει — άλογα Πρζεβάλσκι, λύκοι, λύγκες και μεγάλοι γουλιανοί στα νερά του σταθμού.
Από τον Οκτώβριο του 2024 ο σταθμός έχει βιώσει τέσσερις ολικές διακοπές ρεύματος λόγω ρωσικών επιθέσεων, αναγκάζοντας τη χρήση γεννητριών για την ψύξη των καυσίμων. «Ζητούμε από τη διεθνή κοινότητα να κατανοήσει», τόνισε ο Ταρακάνοφ. «Υπάρχει πραγματικός κίνδυνος — ένα νέο περιστατικό μπορεί να συμβεί οποιαδήποτε στιγμή.»
