Η Ισπανία εισάγει υποχρεωτικό σύστημα εγγύησης για τις συσκευασίες ποτών, με στόχο την ενίσχυση της ανακύκλωσης και τη μείωση των απορριμμάτων. Η νέα ρύθμιση θα τεθεί σε εφαρμογή από τον Νοέμβριο του 2026 και προβλέπει την επιβολή ενός επιπλέον μικρού ποσού ανά συσκευασία, το οποίο θα επιστρέφεται στον καταναλωτή όταν επιστρέψει την άδεια συσκευασία σε ειδικά σημεία συλλογής.
Η ενεργοποίηση του μέτρου αποτελεί άμεση συνέπεια της μη επίτευξης των στόχων συλλογής για το 2023 και βασίζεται στο Real Decreto 1055/2022, που ορίζει τη δυνατότητα εφαρμογής συστήματος εγγύησης όταν οι δείκτες ανακύκλωσης δεν καλύπτονται.
Σύμφωνα με το Υπουργείο για την Οικολογική Μετάβαση και τη Δημογραφική Ανάπτυξη, το ποσοστό συλλογής πλαστικών φιαλών το 2023 ανήλθε μόλις στο 41,3%, σημαντικά χαμηλότερο από τον προβλεπόμενο στόχο. Αυτή η απόκλιση ενεργοποίησε τη νομοθετική πρόβλεψη και οδήγησε στην απόφαση για την εφαρμογή του συστήματος επιστροφής εγγύησης.
Στο πλαίσιο του νέου μέτρου, κάθε καταναλωτής θα καταβάλλει ένα επιπλέον ποσό — περίπου 10 λεπτά ανά μονάδα — το οποίο θα εμφανίζεται χωριστά στην απόδειξη αγοράς και θα επιστρέφεται κατά την παράδοση της άδειας συσκευασίας στα σημεία επιστροφής. Η επιστροφή των χρημάτων θα γίνεται μέσω ειδικών μηχανημάτων ή σημείων επιστροφής σε σούπερ μάρκετ και άλλα καταστήματα, καθώς και σε καθορισμένα κέντρα συλλογής.
Το σύστημα θα καλύπτει κυρίως πλαστικά μπουκάλια έως τριών λίτρων που χρησιμοποιούνται για νερό, αναψυκτικά, χυμούς, ενεργειακά και αλκοολούχα ποτά, καθώς και μεταλλικά κουτάκια και ορισμένες χάρτινες συσκευασίες ποτών. Η διάταξη αποσκοπεί να προσφέρει διαφάνεια στον καταναλωτή και οικονομικό κίνητρο για την επιστροφή των συσκευασιών.
Το μοντέλο αυτό είναι γνωστό διεθνώς ως «deposit return system» και ήδη εφαρμόζεται με επιτυχία σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, όπου έχει αυξήσει σημαντικά τα ποσοστά ανακύκλωσης και έχει μειώσει τα απορρίμματα στο περιβάλλον. Για την Ισπανία, η υιοθέτησή του συνιστά τόσο συμμόρφωση με ευρωπαϊκές απαιτήσεις όσο και προσπάθεια αλλαγής της καθημερινής συμπεριφοράς των πολιτών.
Η εφαρμογή του μέτρου αναμένεται να συνοδευτεί από προκλήσεις, κυρίως όσον αφορά τις υποδομές, την προσαρμογή της αγοράς και την ενημέρωση των καταναλωτών. Παρά ταύτα, θεωρείται καθοριστικό βήμα προς μια πιο κυκλική οικονομία, όπου τα υλικά επανεντάσσονται στην παραγωγική διαδικασία αντί να καταλήγουν ως απόβλητα, και ενδέχεται να λειτουργήσει ως πρότυπο για άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
