Η ενεργειακή ασφάλεια έχει αναδειχθεί σε κορυφαία προτεραιότητα για την Ευρώπη, καθώς η γεωπολιτική ένταση στη Μέση Ανατολή και οι επιπτώσεις στο Στενό του Ορμούζ γίνονται όλο και πιο έντονες. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, λοιπόν, έχει ενεργοποιήσει ένα εκτενές σχέδιο ενεργειακής άμυνας, το οποίο ονομάζεται «Accelerate EU». Αυτό το πακέτο δεν συνιστά απλώς μια τεχνική παρέμβαση, αλλά μια συνολική στρατηγική διαχείρισης κρίσης.
Στον πυρήνα του σχεδίου βρίσκεται η ενίσχυση του συντονισμού μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ. Η Επιτροπή επιδιώκει να δημιουργήσει ένα πιο συνεκτικό ευρωπαϊκό πλαίσιο για τη διαχείριση των αποθεμάτων και την απελευθέρωση στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου. Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στις μεταφορές και την αεροπορία, όπου οι κίνδυνοι ελλείψεων καυσίμων είναι άμεσοι.
Η βασική φιλοσοφία του σχεδίου είναι διττή: αφενός, η προστασία των ευάλωτων νοικοκυριών και επιχειρήσεων από το ενεργειακό σοκ και, αφετέρου, η επιτάχυνση της απεξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα. Στο πλαίσιο αυτό, προτείνονται μέτρα κοινωνικού χαρακτήρα, όπως ενεργειακά κουπόνια για ευάλωτες ομάδες, μειώσεις φόρων στην ηλεκτρική ενέργεια και περιορισμός του ΦΠΑ σε τεχνολογίες καθαρής ενέργειας.
Το οικονομικό αποτύπωμα της κρίσης είναι ήδη υψηλό, με την Ευρωπαϊκή Ένωση να έχει επιβαρυνθεί με σχεδόν 24 δισ. ευρώ, ή 500 εκατ. ευρώ ημερησίως. Οι επιπτώσεις στις αγορές φυσικού αερίου αναμένονται να διαρκέσουν χρόνια, επιβεβαιώνοντας ότι η Ευρώπη εισέρχεται σε μια μακροχρόνια περίοδο ενεργειακής αβεβαιότητας.
Για την καλύτερη παρακολούθηση της αγοράς, θα λειτουργήσει ένα νέο ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο Καυσίμων, που θα καταγράφει την παραγωγή, τις εισαγωγές, τις εξαγωγές και τα αποθέματα σε πραγματικό χρόνο. Η έλλειψη αξιόπιστων δεδομένων έχει αποδειχθεί κρίσιμο πρόβλημα σε προηγούμενες κρίσεις, και αυτό το εργαλείο μπορεί να αποδειχθεί στρατηγικής σημασίας.
Η Ευρώπη αποσκοπεί, παράλληλα, να μετατρέψει την κρίση σε ευκαιρία, επιταχύνοντας τη μετάβαση προς ένα πιο πράσινο μέλλον. Στο πλαίσιο αυτό, το σχέδιο προβλέπει την κινητοποίηση 100 δισ. ευρώ μέσω ενός νέου μηχανισμού, του «Industrial Decarbonisation Bank», που θα στηρίξει ενεργοβόρες βιομηχανίες και θα μειώσει τις εκπομπές τους.
Ωστόσο, το σχέδιο δεν είναι χωρίς προκλήσεις. Η Επιτροπή απέφυγε να συμπεριλάβει έναν πανευρωπαϊκό φόρο στα υπερκέρδη των ενεργειακών εταιρειών, καθώς απαιτεί ομοφωνία από τα κράτη-μέλη. Ακόμη, εγκαταλείφθηκε η πρόταση για υποχρεωτική μία ημέρα τηλεργασίας την εβδομάδα, εξαιτίας των αντιδράσεων από τον επιχειρηματικό κόσμο.
Τέλος, η Κομισιόν επισημαίνει ότι υπάρχουν διαθέσιμα περίπου 219 δισ. ευρώ από τα Ταμεία Ανάκαμψης και Συνοχής, τα οποία πρέπει να διοχετευτούν αποτελεσματικά σε έργα που θα ενισχύσουν την ενεργειακή ανθεκτικότητα της Ευρώπης. Η επιτάχυνση των υποδομών ηλεκτρικής ενέργειας, όπως και η προώθηση της νέας λογικής φορολόγησης, θεωρούνται κρίσιμες για τη μετάβαση σε ένα βιώσιμο ενεργειακό μοντέλο.
Συνολικά, το σχέδιο «Accelerate EU» αποτελεί μια από τις πιο εκτενείς παρεμβάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον τομέα της ενέργειας τα τελευταία χρόνια, προσπαθώντας να επαναπροσδιορίσει το ενεργειακό μοντέλο της Ευρώπης εν μέσω αυξανόμενων γεωπολιτικών κινδύνων και περιβαλλοντικών προκλήσεων.
