Η συμμαχία του ΝΑΤΟ αντιμετωπίζει τη σοβαρότερη κρίση της από την ίδρυσή της, όπως επισημαίνουν αναλυτές και διπλωμάτες. Οι προκλήσεις που έχουν προκύψει από τον πόλεμο στην Ουκρανία και τις πιέσεις από τον Πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έχουν δοκιμάσει τη συνοχή της. Ωστόσο, η αμερικανοϊσραηλινή σύγκρουση με το Ιράν φαίνεται να έχει προκαλέσει την βαθύτερη ρήξη που έχει σημειωθεί τα τελευταία χρόνια.
Ο Τραμπ, εκφράζοντας την οργή του για την άρνηση ευρωπαϊκών κρατών να στείλουν πολεμικά σκάφη στο στενό του Χορμούζ κατά την έναρξη του αεροπορικού πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου, δήλωσε ότι εξετάζει σοβαρά το ενδεχόμενο αποχώρησης των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ. «Δεν θα το κάνατε κι εσείς, αν ήσασταν εγώ;» δήλωσε σε συνέντευξή του στο Ρόιτερς.
Κατά τη διάρκεια ομιλίας που πραγματοποίησε την ίδια βραδιά, ο Πρόεδρος εξέφρασε επικρίσεις προς τους συμμάχους των ΗΠΑ, χωρίς όμως να καταδικάσει άμεσα τη συμμαχία. Παρ’ όλα αυτά, οι πρόσφατες δηλώσεις του προκάλεσαν έντονη ανησυχία στην Ευρώπη για το ενδεχόμενο οι ΗΠΑ να μην παρέχουν υποστήριξη σε περίπτωση επίθεσης κατά μέλους του ΝΑΤΟ.
Σύμφωνα με αναλυτές, η συμφωνία αμοιβαίας άμυνας, η οποία είναι θεμελιώδης για τη συμμαχία, δεν θεωρείται πλέον σίγουρη. «Το ΝΑΤΟ βρίσκεται στη χειρότερη θέση που έχει βρεθεί από τότε που ιδρύθηκε», σημειώνει ο Μαξ Μπέργκμαν, πρώην αξιωματούχος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ και επικεφαλής του Προγράμματος Ευρώπης, Ρωσίας και Ευρασίας στο CSIS.
Αβεβαιότητα στην Ευρώπη
Οι Ευρωπαίοι αρχίζουν να συνειδητοποιούν ότι η εποχή της απόλυτης εξάρτησης από τις ΗΠΑ ενδέχεται να πλησιάζει στο τέλος της. Ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε είχε χαρακτηρίσει τον Φεβρουάριο την ιδέα μιας ευρωπαϊκής άμυνας χωρίς τη συμμετοχή των ΗΠΑ «ανόητη σκέψη». Πλέον, ωστόσο, πολλοί αξιωματούχοι θεωρούν ότι αυτή η ιδέα είναι αναπόφευκτη.
«Το ΝΑΤΟ παραμένει απαραίτητο, όμως πρέπει να μπορούμε να σκεφτούμε το ΝΑΤΟ χωρίς τους Αμερικανούς», δηλώνει ο στρατηγός Φρανσουά Λεκουάντρ, πρώην αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων της Γαλλίας. Η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου Άννα Κέλι τόνισε ότι «ο πρόεδρος Τραμπ έχει αναδείξει την απογοήτευσή του από νατοϊκούς και άλλους συμμάχους».
Εντάσεις και αλληλοκατηγορίες
Η κρίση αυτή δεν είναι νέα. Κατά την πρώτη θητεία του Τραμπ (2017–2021) είχε επανέλθει η σκέψη για αποχώρηση από τη συμμαχία. Ωστόσο, οι ευρωπαίοι αξιωματούχοι αυτή τη φορά φαίνονται λιγότερο αισιόδοξοι για την αποτροπή μιας τέτοιας εξέλιξης.
Ο Τραμπ και στελέχη της κυβέρνησής του έχουν κατηγορήσει το ΝΑΤΟ για την απροθυμία συνδρομής στις ΗΠΑ, εστιάζοντας στη στάση των συμμάχων στο στενό του Χορμούζ. Σε αντίθεση, οι ευρωπαίοι αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι δεν υπήρξε επίσημο αίτημα συμμετοχής και ότι η Ουάσινγκτον παρέμεινε ασυνεπής στα μηνύματά της.
«Η κατάσταση στην οποία βρίσκεται το ΝΑΤΟ είναι τρομερή», δηλώνει ο Τζέιμι Σι, πρώην υψηλόβαθμος αξιωματούχος της συμμαχίας. «Είναι ένα πλήγμα για τους συμμάχους που προσπαθούν να δείξουν ότι είναι πρόθυμοι να αναλάβουν μεγαλύτερη ευθύνη».
Διατλαντική κρίση και ρωσικός παράγοντας
Οι πρόσφατες ενέργειες των ΗΠΑ έχουν εντείνει τις ανησυχίες στην Ευρώπη. Η σιωπή της Ουάσινγκτον απέναντι σε πληροφορίες ότι η Μόσχα παρέχει δεδομένα σκόπευσης στο Ιράν και η κατάργηση κυρώσεων στο ρωσικό πετρέλαιο δημιουργούν ερωτήματα. Επιπλέον, οι εντάσεις στην συνάντηση της G7 κοντά στο Παρίσι, όπου ο αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο είχε έντονη συνομιλία με την επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάγια Κάλας, επιβεβαιώνουν την πίεση.
Νομικά όρια και πολιτικές ισορροπίες
Παρόλο που ο Τραμπ δεν μπορεί νομικά να αποσύρει τις ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ χωρίς τη συγκατάθεση της Γερουσίας, η επιρροή του μπορεί να κρίνει τη λειτουργία της συμμαχίας, αποφασίζοντας αν οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις θα προστατεύσουν συμμάχους σε περίπτωση επιθέσεων. Μια τέτοια στάση θα μπορούσε να πλήξει τη συμμαχία, χωρίς να υπάρξει επίσημη αποχώρηση.
Αρκετοί διπλωμάτες, ωστόσο, πιστεύουν ότι η κρίση είναι προσωρινή. Ο Τραμπ έχει αλλάξει προσανατολισμό στο παρελθόν, ενώ στην τελευταία σύνοδο κορυφής, τον Ιούνιο 2025, είχε εκφράσει θετικά σχόλια για τους ευρωπαίους ηγέτες, αποκαλώντας τους ανθρώπους που «αγαπούν τις χώρες τους».
Το μέλλον της συμμαχίας
Ο Μαρκ Ρούτε αναμένεται να επισκεφθεί σύντομα την Ουάσινγκτον, ώστε να προσπαθήσει να αποκαταστήσει τις σχέσεις με τον Λευκό Οίκο. Παρά τις προκλήσεις, οι ευρωπαίοι ηγέτες αναγνωρίζουν ότι οι αμερικανικές δυνάμεις παρέχουν καθοριστικές ικανότητες, όπως είναι οι δορυφορικές πληροφορίες, που δεν μπορούν εύκολα να αντικατασταθούν.
Ακόμη κι αν οι δύο πλευρές καταφέρουν να διατηρήσουν τη συνεργασία στο μέλλον, είναι δύσκολο η διατλαντική σχέση να επιστρέψει στην προηγούμενη μορφή της. «Πιστεύω ότι γυρίζουμε τη σελίδα 80 ετών συνεργασίας», σημειώνει η Τζούλιαν Σμιθ, πρώην πρεσβευτής των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ. «Δεν σημαίνει το τέλος της σχέσης, αλλά μια νέα εποχή με διαφορετική όψη και αίσθηση».
