Σε μια κίνηση για την αντιμετώπιση ενός σημαντικού κενού στη συντήρηση που φτάνει τα 15 χρόνια, η εταιρεία Σταθερές Συγκοινωνίες (ΣΤΑΣΥ) προχωρά στην πρώτη ολοκληρωμένη εργολαβία για τη Γραμμή 1 (πρώην ΗΣΑΠ). Αυτή η ενέργεια αναδεικνύει την εκτενή φθορά που έχει καταγραφεί στο παλιότερο σιδηροδρομικό δίκτυο της πρωτεύουσας. Ωστόσο, κρύβει πίσω της ένα ακόμα πιο κρίσιμο θέμα: η προοπτική οριστικής εγκατάλειψης της υπογειοποίησης στο τμήμα Νέο Φάληρο – Πειραιάς, ενός έργου που είχε μείνει σε εκκρεμότητα για πάνω από δέκα χρόνια, αφήνοντας το πιο επιβαρυμένο μέρος της γραμμής εκτός εκσυγχρονισμού.
Ο νέος διαγωνισμός της ΣΤΑΣΥ, με προϋπολογισμό 6,07 εκατ. ευρώ (συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ), αφορά εκτενείς εργασίες συντήρησης σε περίπου 16 χιλιόμετρα μονής γραμμής, που περιλαμβάνουν τη διαδρομή από την Κηφισιά ως το Νέο Φάληρο. Αυτή είναι η πρώτη οργανωμένη παρέμβαση μετά από χρόνια αποσπασματικών εργασιών, σε ένα δίκτυο που είχε χαρακτηριστεί ο «φτωχός συγγενής» των μέσων σταθερής τροχιάς.
Η υποδομή έχει επιβάλει ήδη περιορισμούς στην λειτουργία της: παρατηρούνται βραδυπορίες με ταχύτητες που φτάνουν έως 25 χλμ./ώρα σε κρίσιμες περιοχές, γεγονός που επηρεάζει όχι μόνο τη διάρκεια των δρομολογίων αλλά και τη συνολική αξιοπιστία της γραμμής.
Στόχος η ασφάλεια
Η εργολαβία περιλαμβάνει την αποκατάσταση της γεωμετρίας της τροχιάς (οριζόντιας και κατακόρυφης), ενισχύσεις στα συστήματα κλειδώματος, αντικαταστάσεις σιδηροτροχιών σε επιβαρυμένα σημεία, απαραίτητες παρεμβάσεις στις αλλαγές τροχιάς και σε κρίσιμα εξαρτήματα, καθώς και ειδικές συγκολλήσεις και εκτεταμένες μετρήσεις.
Ιδιαίτερη προσοχή θα δοθεί στο τμήμα Ειρήνη – Ηράκλειο, όπου οι αποκλίσεις της γραμμής έχουν ξεπεράσει κατά πολύ τα επιτρεπτά όρια, φτάνοντας μέχρι και τα 116 χιλιοστά, σε αντίθεση με το ανώτατο όριο ασφαλείας των 60 χιλιοστών. Οι εργασίες θα γίνουν κυρίως κατά τη διάρκεια της νύχτας, μεταξύ 21.30 και 04.30. Η επιδείνωση της κατάστασης δεν ξάφνιασε τους εργαζόμενους. Ο Σύλλογος Εργαζομένων ΣΤΑΣΥ έχει ήδη προειδοποιήσει από το 2023 για σοβαρά ζητήματα ασφάλειας, ενώ μετά το τραγικό συμβάν στα Τέμπη είχε επισημάνει την ύπαρξη περίπου 1.300 αποσαθρωμένων στρωτήρων.
Οριστική εγκατάλειψη
Αν και η νέα εργολαβία έχει ευρείες διαστάσεις, το πιο προβληματικό τμήμα, από το Νέο Φάληρο έως τον Πειραιά, παραμένει εκτός πλάνου. Παρά το γεγονός ότι από το 2003 η λύση της υπογειοποίησης προτεραιοποιήθηκε, δεν έχει υλοποιηθεί.
Συγκεκριμένα, λίγο πριν από το 2011 το τμήμα αυτό είχε ενταχθεί στο σχέδιο για υπογειοποίηση, αλλά με την οικονομική κρίση το 2014 «πάγωσε». Το 2017, η υπογειοποίηση επανήλθε υπό εξέταση με νέες μελέτες.
Πλέον, όμως, η προοπτική αυτή φαίνεται ότι οδηγείται σε οριστική παραίτηση. Το έργο υπογειοποίησης, που ζητούν ο Δήμος Πειραιά και οι κάτοικοι της περιοχής, είχε εκτιμώμενο κόστος γύρω στα 100 εκατ. ευρώ και περιλάμβανε: βύθιση των γραμμών μετά το Φάληρο, υπόγειο σταθμό στα Καμίνια και επανεμφάνιση των γραμμών στον Πειραιά. Σήμερα, ωστόσο, φαίνεται ότι αυτή η προοπτική εγκαταλείπεται οριστικά. Η ΣΤΑΣΥ έχει στραφεί ήδη σε εναλλακτική λύση που περιλαμβάνει ανακαίνιση του επίμαχου τμήματος με υπέργεια μορφή, προϋπολογισμού περίπου 27 εκατ. ευρώ.
Εφόσον διασφαλιστεί χρηματοδότηση, το έργο ενδέχεται να προχωρήσει εντός του έτους. Αυτή η εξέλιξη επιβεβαιώνει μια μακροχρόνια πραγματικότητα: το τμήμα Νέο Φάληρο – Πειραιάς, αν και εξαιρετικά σημαντικό για τη σιδηροδρομική σύνδεση με το μεγαλύτερο λιμάνι της χώρας, παραμένει για δεκαετίες εκτός συνολικού σχεδιασμού αναβάθμισης.
Η τρέχουσα κατάσταση διαμορφώνει την εικόνα ενός δικτύου δύο ταχυτήτων. Από τη μια πλευρά, παρεμβάσεις συντήρησης επιχειρούν να καλύψουν τη διαρκή υποβάθμιση, ενώ από την άλλη, στρατηγικά έργα εγκαταλείπονται λόγω κόστους. Η «υπογειοποίηση» της υπογειοποίησης στο τμήμα Φάληρο – Πειραιά λειτουργεί ως χαρακτηριστικό παράδειγμα των διαχρονικών αποτυχιών στην ανάπτυξη και χρηματοδότηση. Ενώ η Γραμμή 1 προσπαθεί να εισέλθει σε τροχιά σταθεροποίησης, η ερώτηση παραμένει: «Αποτελεί αυτή μια ουσιαστική επανεκκίνηση ή απλά μια ακόμη προσωρινή λύση σε ένα χρόνιο πρόβλημα;», αναφέρουν οι συγκοινωνιολόγοι.
