Η πολιτική συζήτηση γύρω από τα κονδύλια του Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ) εντείνεται, καθώς το τέλος Αυγούστου σηματοδοτεί και την τυπική λήξη της εκταμίευσης των μεγάλων αυτών πόρων. Οι ενισχύσεις που έλαβε η Ελλάδα —μια από τις πιο γενναιόδωρες στο ταμείο— άφησαν εμφανές αποτύπωμα στην οικονομική δραστηριότητα, αλλά έφεραν μαζί τους και πολιτικές αντιπαραθέσεις που θα οξυνθούν όσο οι εκλογές πλησιάζουν.
Τα στοιχεία για τη συμβολή του ΤΑΑ στην επενδυτική κινητικότητα και στη διατήρηση ρυθμών ανάπτυξης άνω του 2% είναι αδιαμφισβήτητα. Ωστόσο, η επίδραση στην ουσιαστική μεταβολή του παραγωγικού μοντέλου της χώρας παραμένει περιορισμένη. Η εμπειρία αποκαλύπτει ότι τα εξωτερικά κεφάλαια δεν αυτομάτως μεταφράζονται σε βαθιές, δομικές μεταρρυθμίσεις.
Παρά την εισροή των πόρων, η παραγωγικότητα της ελληνικής οικονομίας παραμένει καθηλωμένη: κινείται στο 54% του μέσου όρου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στο πεδίο της ανταγωνιστικότητας, η Ελλάδα τοποθετείται στην 50ή θέση μεταξύ 69 οικονομιών, σύμφωνα με την Παγκόσμια Επετηρίδα Ανταγωνιστικότητας του IMD, με βάση 330 κριτήρια. Οι μεταρρυθμιστικές εξαγγελίες των τελευταίων ετών δεν έχουν, επομένως, αποδώσει στον βαθμό που θα ανέμεναν πολλοί.
Η επόμενη μέρα θέτει κρίσιμα ερωτήματα για τον τρόπο με τον οποίο θα αξιοποιηθούν όσα κερδήθηκαν. Στις συζητήσεις για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028-2035 υπάρχει η προσδοκία ότι η λογική του ΤΑΑ —με τον κοινό δανεισμό— μπορεί να συνεχιστεί, αλλά οι αντιστάσεις των «φειδωλών» κρατών-μελών παραμένουν ισχυρές. Οι προσπάθειες να παραταθεί η λειτουργία του τρέχοντος Ταμείου είναι επισφαλείς, με αποτέλεσμα η χώρα να σχεδιάζει ήδη χρηματοδοτήσεις μέσω της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας.
Το κρίσιμο σημείο δεν είναι μόνο η διαθεσιμότητα πόρων, αλλά η ύπαρξη συνεκτικής στρατηγικής. Υπάρχει σαφής ανάγκη για ένα σαφές μείγμα επενδύσεων που θα στοχεύει στην ενίσχυση της παραγωγικότητας, στη μείωση ανισοτήτων και στην προστασία της κοινωνικής συνοχής. Χωρίς ευρύτερη συναίνεση στον σχεδιασμό και την υλοποίηση, τα προγράμματα κινδυνεύουν να μείνουν αποσπασματικά και χωρίς διάρκεια.
Μια ακόμη ανοιχτή μάχη αφορά το μέγεθος και την ταυτότητα των επιχειρήσεων. Βλέπουμε ήδη φαινόμενα εξαγορών μικρομεσαίων από μεγάλα ξένα επενδυτικά κεφάλαια, που αλλοιώνουν τον τοπικό χαρακτήρα και την επιχειρηματική ταυτότητα. Πρέπει να απαντήσουμε: επιδιώκουμε τη διατήρηση των χαρακτηριστικών της ελληνικής παραγωγής ή θα προτιμήσουμε την πλήρη ενσωμάτωσή της σε διεθνείς αλυσίδες με κύριο κριτήριο τη βιωσιμότητα;
Η στάση της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα είναι καθοριστική, αλλά εξίσου κομβική θα είναι η ελληνική διαπραγματευτική γραμμή στις ευρωπαικές διεργασίες. Θα προχωρήσει η πρωτοβουλία για μονιμοποίηση ενός επενδυτικού/αναπτυξιακού Ταμείου, όπως προτάθηκε στις εκθέσεις Λέττα και Ντράγκι; Η απάντηση θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό την ικανότητα της χώρας να σχεδιάσει μια μακροπρόθεσμη, ανταγωνιστική στρατηγική.
Στο τέλος της ημέρας, η αισιοδοξία δεν αρκεί. Αν δεν σοβαρευτούμε αληθινά σαν κοινωνία και πολιτική ηγεσία, κανένα Ταμείο δεν μπορεί να μας βοηθήσει, καθώς θα συνεχίσουμε να ματαιοπονούμε κλεισμένοι στον μικρόκοσμό μας.
*Η Αλεξάνδρα Κ. Βοβολίνη είναι εκδότρια
