Η σχολική χρονιά έκλεισε και χιλιάδες μαθητές μπαίνουν σε περίοδο εξετάσεων: τη Δευτέρα 18 Μαΐου ξεκινούν οι προαγωγικές για την Α’ και Β’ Λυκείου, ενώ οι Πανελλαδικές ορίζονται για την Παρασκευή 29 Μαΐου. Στα Γυμνάσια τα μαθήματα ολοκληρώνονται την Τετάρτη 27 Μαΐου και οι εξετάσεις αρχίζουν στις 2 Ιουνίου.
Η πίεση για επίδοση και οι προσδοκίες κορυφώνονται, με αποτέλεσμα πολλά παιδιά να βιώνουν άγχος. Το ΑΠΕ-ΜΠΕ απευθύνθηκε στην Ελένη Κουτσοπούλου, ψυχολόγο – ψυχοθεραπεύτρια της Γραμμής 115 25 και του Συμβουλευτικού Κέντρου του Μαζί για το Παιδί, για να εξηγήσει πώς εκδηλώνεται το άγχος των εξετάσεων και τι μπορούν να κάνουν γονείς και μαθητές.
Η κ. Κουτσοπούλου υπενθυμίζει ότι «Το άγχος άλλωστε είναι μια φυσιολογική αντίδραση του οργανισμού απέναντι σε πραγματικούς ή φανταστικούς κινδύνους. Για παράδειγμα για ένα παιδί οι εξετάσεις μπορεί να μοιάζουν κίνδυνος ή απειλή, παρότι δεν είναι».
Σημαντικό είναι ότι το άγχος επίδοσης δεν εμφανίζεται ξαφνικά στο λύκειο. Όπως επισημαίνει η ειδικός, «όταν πλέον το παιδί αρχίζει να συγκρίνεται με τους άλλους και αντιλαμβάνεται ότι η αξία του συνδέεται και με την επίδοση στο σχολικό πλαίσιο και όχι μόνο. Στο δημοτικό, το άγχος σχετίζεται κυρίως με τους βαθμούς και με την επίδοση στις εξωσχολικές δραστηριότητες».
Η κ. Κουτσοπούλου προσθέτει ότι «Έχουμε συνήθως την εικόνα ενός παιδιού που έχει την ανάγκη να τα κάνει “όλα σωστά” κάτι που συνήθως ενισχύεται και από το περιβάλλον τόσο το οικογενειακό (π.χ. υψηλές προσδοκίες γονέων) όσο και το σχολικό (π.χ. εισαγωγικές εξετάσεις σε πρότυπα). Έτσι, κάποιες φορές βλέπουμε παιδιά που εμφανίζουν από πολύ νωρίς ανησυχία μήπως δυσαρεστήσουν τους σημαντικούς τους άλλους και ως εκ τούτου δυσκολεύονται να χαρούν τη μαθησιακή διαδικασία».
Ένας πρόσθετος επιβαρυντικός παράγοντας είναι η αυξημένη χρήση οθονών, που σύμφωνα με έρευνες συνδέεται με περισσότερα κοινωνικο-συναισθηματικά προβλήματα, όπως άγχος και χαμηλή αυτοεκτίμηση. Ο ΠΟΥ και η Αμερικανική Παιδιατρική Εταιρεία προτείνουν συγκεκριμένα όρια χρήσης οθόνης ανά ηλικία, τα οποία όμως συχνά δεν τηρούνται ή δεν επικοινωνούνται επαρκώς.
Η ειδικός ξεκαθαρίζει ότι «Στόχος είναι τα παιδιά να μεγαλώσουν έχοντας μάθει να ρυθμίζουν και να διαχειρίζονται το άγχος τους, να αντιλαμβάνονται ότι η προσωπική τους αξία δεν εξαρτάται αποκλειστικά από το αποτέλεσμα και να αναγνωρίζουν τα δυνατά τους στοιχεία» και συμπληρώνει ότι «Αν αποκτήσει αυτή την οπτική τότε αυτομάτως το άγχος σταματά να είναι τόσο δυσβάσταχτο και επομένως γίνεται πιο εύκολα διαχειρίσιμο».
Η κοινωνικότητα και η ισορροπία είναι κρίσιμες: ξεκούραση, κίνηση, καλός ύπνος και επικοινωνία με φίλους βοηθούν τον εγκέφαλο να λειτουργήσει καλύτερα και ενισχύουν την ψυχική ανθεκτικότητα.
Μερικές πρακτικές συμβουλές για τους μαθητές:
• οργάνωσε τον χρόνο σου με ρεαλιστικό πρόγραμμα και μικρούς επιτεύξιμους στόχους
• κάνε διάλειμμα και μην αισθάνεσαι άσχημα γι’ αυτό
• δες τους φίλους και μιλήστε για κάτι άλλο, υπάρχει και η ζωή σας εκτός των μαθημάτων
• κάνε τις δραστηριότητες που αγαπάς
• μην ταυτίζεσαι με τον βαθμό που βλέπεις στο χαρτί
• μίλα για ό,τι σε απασχολεί σε αυτούς που αγαπάς και εμπιστεύεσαι
• σύντομα αυτό που ζεις τώρα θα είναι μία ανάμνηση, θυμήσου πόσα άλλα πράγματα που σου φαίνονταν «βουνό» έχεις καταφέρει.
Στους γονείς η κ. Κουτσοπούλου συστήνει, μεταξύ άλλων, «δημιουργώντας καταρχάς ένα ήρεμο και σταθερό περιβάλλον, να ακούν με προσοχή χωρίς άμεση κριτική ή συμβουλές, να αναγνωρίζουν το άγχος ως φυσιολογικό, να εστιάζουν στην προσπάθεια και όχι μόνο στο αποτέλεσμα, να ενθαρρύνουν την ισορροπία (διάβασμα – ξεκούραση) και να υπενθυμίζουν ότι η αποδοχή και η αγάπη δεν εξαρτώνται από την επίδοση».
Προσοχή χρειάζεται όταν η πίεση γίνεται υπερβολική: συγκρίσεις, συνεχής εστίαση στους βαθμούς ή παραμέληση των συναισθημάτων του παιδιού είναι λάθη που πρέπει να αποφευχθούν. Οι γονείς πρέπει να αναζητήσουν επαγγελματική βοήθεια αν το άγχος είναι έντονο και επιμένει, επηρεάζει τον ύπνο, τη διάθεση ή τη λειτουργικότητα του παιδιού ή το οδηγεί σε αποφυγή και έντονη απόσυρση.
Σημεία που μπορεί να υποδηλώνουν άγχος είναι «σφίξιμο στο στομάχι ή στο στήθος, πονοκέφαλο, ταχυκαρδία, γρήγορη αναπνοή, διαταραχές ύπνου ή όρεξης, έντονη ανησυχία, αρνητικές σκέψεις (“δεν θα τα καταφέρω”), δυσκολία συγκέντρωσης, καταστροφολογικά σενάρια, εκνευρισμό, απόσυρση, αναβλητικότητα ή αντίθετα υπερβολική μελέτη χωρίς ξεκούραση», αναφέρει η κ. Κουτσοπούλου.
Έφηβοι κατόπιν συγκατάθεσης των γονέων και γονείς μπορούν να απευθυνθούν στη γραμμή υποστήριξης 11525 του Μαζί για το Παιδί που παρέχει δωρεάν συμβουλευτική. Η γραμμή λειτουργεί Δευτέρα έως Παρασκευή 09:00-19:00.
