Η εξ αναβολής διήμερη επίσκεψη του Ντόναλντ Τραμπ στο Πεκίνο, με τη συνάντησή του με τον Σι Τζινπίνγκ να προγραμματίζεται για αύριο και μεθαύριο, δεν μοιάζει να φέρνει κύματα αισιοδοξίας. Οι τελευταίες κινήσεις και από τις δύο πλευρές δείχνουν ότι το «σκοινί» έχει ήδη τεντωθεί: οι ΗΠΑ επέβαλαν κυρώσεις σε τρεις εταιρείες με έδρα την Κίνα, κατηγορώντας τες ότι παρείχαν στην Τεχεράνη δορυφορικά δεδομένα που διευκόλυναν ακριβή πλήγματα σε στρατιωτικές εγκαταστάσεις στον Περσικό Κόλπο, ενώ η Κίνα παρότρυνε την ηγεσία του Ιράν να απορρίψει την τελευταία πρόταση της Ουάσινγκτον για τερματισμό του πολέμου — ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, άλλωστε, είχε επισκεφθεί το Πεκίνο λίγο πριν σταλεί η απάντηση.
Από πολιτική και διπλωματική σκοπιά, οι δύο πλευρές προετοιμάζονται για μια συνάντηση που συνοδεύεται από συγκρατημένες προσδοκίες. Το φάντασμα των δασμών πλανάται ακόμα πάνω από τις σχέσεις τους και η όποια προσωρινή εκεχειρία μοιάζει επισφαλής. Παράλληλα, ακανθώδη ζητήματα όπως η Ταϊβάν, η Θάλασσα της Νότιας Κίνας και η Κορεατική Χερσόνησος δημιουργούν ένα είδος γοργίου δεσμού, που κάνει την προσέγγιση ακόμη πιο περίπλοκη.
Η σχέση των δύο ηγετών κουβαλάει προϋπάρχουσες «πληγές». Η εμπειρία από την πρώτη περίοδο του Τραμπ στην εξουσία θυμίζει πως οι καλές χειρονομίες δεν απέτρεψαν το ξέσπασμα της αντιπαράθεσης: μετά τις τρεις συναντήσεις του 2017 και την επίσκεψή του στο Πεκίνο —που συνοδεύτηκε από οικονομικές συμφωνίες ύψους 250 δισ. δολαρίων— ήρθε, τον Μάρτιο του 2018, το πρώτο κύμα δασμών εναντίον της Κίνας. Πολλοί θεωρούν εκείνη την κίνηση ως την αφετηρία για την κλιμάκωση της αντιπαράθεσης, η οποία συνεχίστηκε και επί προεδρίας Τζο Μπάιντεν, ο οποίος διατήρησε τους δασμούς και χαρακτήρισε επισήμως την Κίνα «στρατηγική απειλή» για τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Στο εσωτερικό της Ουάσιγκτον, αλλά και στην κυβέρνηση, επικρατεί σκεπτικισμός για το αν προσωπικές σχέσεις μεταξύ ηγετών μπορούν να υπερκεράσουν θεμελιώδεις στρατηγικές αντιπαραθέσεις. Όπως αποτυπώνεται σε άρθρο της «Wall Street Journal»: «Η αναζήτηση της σταθερότητας είναι μια καλή ιδέα, αρκεί ο κ. Τραμπ να μην πιστεύει πως η προσωπική σχέση μπορεί να υπερκεράσει τις αντιαμερικανικές επιδιώξεις του κ. Σι (…) Πέρα από τα λεγόμενα περί καλής θέλησης στο Πεκίνο, η πραγματικότητα δεν έχει αλλάξει: ο κ. Σι παίζει ένα μακροπρόθεσμο παιχνίδι με στόχο την εκθρόνιση των ΗΠΑ ως ηγέτιδας δύναμης του κόσμου».
Στο Πεκίνο, η ανάγνωση της κατάστασης έχει επίσης αλλάξει σε σχέση με το παρελθόν. Η ανάλυση στους «New York Times» σημειώνει: «Οταν ο κ. Τραμπ επισκέφθηκε την Κίνα στα τέλη του 2017, ο Σι Τζινπίνγκ τον υποδέχθηκε με μια μεγαλοπρεπή επίδειξη της ιστορίας και του πολιτισμού της Κίνας (…) Μετά από οκτώ χρόνια, μια πανδημία και δύο εμπορικούς πολέμους, ο κ. Τραμπ επιστρέφει στο Πεκίνο, με αυτό που κυριαρχεί πλέον στα πρώτα θέματα των ΜΜΕ στο εσωτερικό και διεθνώς είναι το ζήτημα της μελλοντικής ηγεμονίας και όχι των μεγαλείων του παρελθόντος (…) Η Κίνα εμφανίζεται ολοένα περισσότερο όχι ως ένας πολιτισμός σε αποδρομή που προσπαθεί να φτάσει τη Δύση, αλλά ως μια υπερδύναμη η οποία είναι αποφασισμένη να την ξεπεράσει».
Με αυτό το πλαίσιο, τα βλέμματα δεν θα εστιάσουν τόσο στα κοινά ανακοινώσιμα σημεία της συνάντησης —τι θα πουν δηλαδή οι δύο πρόεδροι και οι συνοδοί τους— αλλά στα ζητήματα που θα παραμείνουν άλυτα ή αθέατα στο κοινό πλαίσιο. Εκεί αναμένεται να κρυφτεί ο μίτος που θα καθορίσει την επόμενη ημέρα στις σχέσεις ΗΠΑ–Κίνας, ανάμεσα στους δύο πλέον ισχυρούς παίκτες του σημερινού παγκόσμιου σκηνικού.
Οι προηγούμενες διμερείς επαφές Τραμπ–Σι περιλαμβάνουν:
- 2017 – 6 Απριλίου: Συνάντηση στην έπαυλη του Τραμπ στο Μαρ-α-Λάγκο της Φλόριντα. Ηταν η πρώτη διά ζώσης επαφή του με τον Σι, 75 ημέρες μετά την ορκωμοσία του στην προεδρία.
- 2017 – 8 Ιουλίου: Συνάντηση στο περιθώριο της συνόδου της G20 στο Αμβούργο, όπου επισήμως κυριάρχησαν το πυρηνικό πρόγραμμα της Βόρειας Κορέας και οι οικονομικές σχέσεις.
- 2017 – 8-10 Νοεμβρίου: Συνάντηση κατά τη διήμερη επίσημη επίσκεψη του προέδρου των ΗΠΑ στο Πεκίνο, ο οποίος ξεναγήθηκε στην Απαγορευμένη Πόλη και τη Μεγάλη Αίθουσα του Λαού.
- 2018 – 1 Δεκεμβρίου: Συνάντηση στο περιθώριο της συνόδου της G20 στο Μπουένος Άιρες, λίγο μετά την επιβολή από τον Τραμπ δασμών σε κινεζικά προϊόντα και κυρώσεων σε επιχειρήσεις (Huawei).
- 2019 – 29 Ιουνίου: Συνάντηση στο περιθώριο της συνόδου της G20 στην Οσάκα, όπου συμφωνήθηκαν βήματα εκτόνωσης της οικονομικής διαμάχης. Το ξέσπασμα της Covid τα «πάγωσε» όλα.
- 2025 – 30 Οκτωβρίου: Συνάντηση στο περιθώριο της συνόδου του APEC στη Νότια Κορέα, η πρώτη των δύο ηγετών μετά την επανεκλογή Τραμπ στην προεδρία.
