Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό (ΕΧΠ‑Τ), που παρουσίασαν οι υπουργοί Όλγα Κεφαλογιάννη και Σταύρος Παπασταύρου, εισάγει ένα εθνικό πλαίσιο με σαφείς κανόνες για την ανάπτυξη ενός ποιοτικού και βιώσιμου τουριστικού μοντέλου, με ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία του περιβάλλοντος και των χαρακτηριστικών κάθε περιοχής, και ειδικά των νησιών.
Κεντρικός στόχος του σχεδίου είναι η καλύτερη χωρική οργάνωση της τουριστικής δραστηριότητας: να καθορίσει πού και με ποιον τρόπο επιτρέπεται η τουριστική ανάπτυξη, να κατευθύνει επενδύσεις σε λιγότερο επιβαρυμένες περιοχές και να ενισχύσει τον έλεγχο της έντασης στους δημοφιλείς προορισμούς.
Για πρώτη φορά η χώρα χωρίζεται σε πέντε ζώνες με κριτήρια την τουριστική πίεση, τα γεωγραφικά χαρακτηριστικά και τα ισχύοντα καθεστώτα προστασίας: (Α) Περιοχές Ελεγχόμενης Ανάπτυξης, (Β) Αναπτυγμένες περιοχές, (Γ) Αναπτυσσόμενες περιοχές, (Δ) Περιοχές Πρώιμης Ανάπτυξης και (Ε) Περιοχές Ενίσχυσης Ειδικής Ανάπτυξης. Η κατηγοριοποίηση αυτή καθορίζει στην πράξη τα είδη επενδύσεων, τα όρια αρτιότητας, τη μέγιστη δυναμικότητα σε κλίνες και τους όρους προστασίας του τοπίου.
Σημαντική καινοτομία αφορά τα νησιά: εκτός της Κρήτης και της Εύβοιας, τα νησιά κατατάσσονται σε τρεις ομάδες ανάλογα με την έκτασή τους. Η Ομάδα Ι περιλαμβάνει νησιά άνω των 250 τ.χλμ., όπου είναι δυνατή μεγαλύτερη τουριστική ανάπτυξη αλλά και απαιτείται αυστηρότερη τεκμηρίωση της φέρουσας ικανότητας μέσω ειδικών μελετών. Στα μικρότερα νησιά των Ομάδων ΙΙ και ΙΙΙ ισχύουν πιο αυστηροί περιορισμοί για την προστασία τοπίου και φυσιογνωμίας.
Στις περιοχές με πολύ υψηλή τουριστική πίεση (Α) προτεραιότητα δίνεται στην αναβάθμιση και τον εκσυγχρονισμό υπαρχουσών υποδομών. Για νέα ξενοδοχεία εκτός σχεδίου απαιτούνται τουλάχιστον 16 στρέμματα, ενώ στα νησιά της κατηγορίας αυτής το ανώτατο όριο για νέες μονάδες ορίζεται έως 100 κλίνες. Στις Αναπτυγμένες περιοχές (Β) το ελάχιστο γήπεδο αυξάνεται στα 12 στρέμματα και στα νησιά επιτρέπονται μονάδες έως 350 κλίνες, με έμφαση στην ποιοτική αναβάθμιση και σε ειδικές μορφές τουρισμού. Στις Γ–Δ–Ε προβλέπονται μικρότερα όρια αρτιότητας (8 στρέμματα) και διαφορετικοί όροι ανάπτυξης, ώστε να ενισχυθεί ήπια η τοπική τουριστική δραστηριότητα.
Το ΕΧΠ‑Τ επιβάλλει αυστηρούς κανόνες για την παράκτια ζώνη: τα πρώτα 25 μέτρα από τη γραμμή του αιγιαλού τίθενται σε καθεστώς απόλυτης προστασίας, όπου επιτρέπονται μόνο έργα κοινής ωφελείας και συγκεκριμένες εξαιρέσεις (πρόσβαση ατόμων με αναπηρία, πρόσβαση ασθενοφόρου και παρεμβάσεις που προβλέπει η νομοθεσία για τον αιγιαλό και την παραλία). Επιδιώκεται έτσι η διαφύλαξη του φυσικού τοπίου και η μείωση της φέρουσας πίεσης στις παράκτιες περιοχές.
Ιδιαίτερες προβλέψεις υπάρχουν για προστατευόμενες περιοχές, παραδοσιακούς και εγκαταλελειμμένους οικισμούς, αρχαιολογικούς χώρους, μνημεία και ιστορικούς τόπους: οι ενέργειες αυτές στοχεύουν στη διασφάλιση του φυσικού περιβάλλοντος, του τοπίου και της βιοποικιλότητας, μέσω αυστηρότερων όρων δόμησης, περιορισμών στην ένταση της ανάπτυξης και αυξημένων απαιτήσεων περιβαλλοντικής αξιολόγησης.
Το ΕΧΠ‑Τ προωθεί επίσης τη διεύρυνση του τουριστικού προϊόντος πέρα από το κλασικό «ήλιος και θάλασσα», την επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου και τη στήριξη ειδικών μορφών (ορεινός, ιαματικός, θαλάσσιος, καταδυτικός), με στόχο τη σύνδεση του τουρισμού με τον φυσικό και πολιτιστικό πλούτο και άλλους τομείς της οικονομίας για την ενίσχυση της τοπικής ανάπτυξης.
Αξιοσημείωτο στοιχείο είναι η ρύθμιση των βραχυχρόνιων μισθώσεων. Το πλαίσιο προωθεί μέτρα οργάνωσης και ελέγχου, όπως: α) ο καθορισμός όρων και προϋποθέσεων διάθεσης ακινήτων σε βραχυχρόνια μίσθωση, ιδίως σε συνάρτηση με τη χρήση τους για κύρια κατοικία, β) η ρύθμιση της χρονικής διάρκειας της δραστηριότητας ανά έτος, γ) η θέσπιση γεωγραφικών ζωνών απαγόρευσης ή περιορισμού της δραστηριότητας και δ) περιορισμούς στην ανάπτυξη νέας προσφοράς βραχυχρόνιας μίσθωσης, ιδίως σε περιοχές με αυξημένη πίεση ή ιδιαίτερα γεωγραφικά χαρακτηριστικά.
Για να αποφευχθούν ανατροπές σε εκκρεμή έργα ή δικαιώματα, το ΕΧΠ‑Τ προβλέπει ότι υφιστάμενες άδειες, ήδη εγκεκριμένα σχέδια και έργα που έχουν λάβει πληρότητα για περιβαλλοντική αδειοδότηση δεν επηρεάζονται από τις νέες ρυθμίσεις.
Το πλαίσιο λειτουργεί ως κατευθυντήριο και δεσμευτικό εργαλείο για τα υποκείμενα σχέδια (ΤΠΣ, ΕΠΣ κ.λπ.) και για τα Περιφερειακά Χωροταξικά, τα οποία θα πρέπει να εναρμονιστούν κατά την αναθεώρηση ή τροποποίησή τους. Παράλληλα, δίνει κατευθύνσεις για τη συνύπαρξη του τουρισμού με άλλες χρήσεις, όπως βιομηχανία, εξορύξεις, ΑΠΕ και υδατοκαλλιέργειες, με σκοπό να περιοριστούν συγκρούσεις και να προστατευτεί το περιβάλλον.
Το νέο ΕΧΠ‑Τ περιλαμβάνει επίσης κατευθύνσεις για ενίσχυση βασικών υποδομών—μεταφορικών, περιβαλλοντικών και ψηφιακών—και θέτει την προσαρμογή του τουριστικού τομέα στην κλιματική αλλαγή και τη σταδιακή μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος ως κεντρικά στοιχεία μιας ανθεκτικής τουριστικής πολιτικής.
Η ανάγκη για ένα σύγχρονο χωροταξικό πλαίσιο ήταν επιτακτική μετά την ακύρωση του προηγούμενου ΕΧΠ‑Τ του 2009 από το Συμβούλιο της Επικρατείας για τυπικούς λόγους διαδικασίας. Το κενό αυτό, κατά την περίοδο δυναμικής εξέλιξης του ελληνικού τουρισμού, αντιμετώπισε τις νέες προκλήσεις της κλιματικής αλλαγής και την αύξηση πιέσεων σε δημοφιλείς προορισμούς.
Το κείμενο που δημοσιοποιείται σήμερα συμπίπτει σε πολύ μεγάλο βαθμό με εκείνο της διαβούλευσης του 2024. Οι όποιες τροποποιήσεις οφείλονται κυρίως στα σχόλια της διαβούλευσης και στην πολιτική βούληση των δύο υπουργείων, με στόχο αυξημένη περιβαλλοντική προστασία του νησιωτικού χώρου, των ευαίσθητων τοπίων και των περιοχών Natura, καθώς και τον περιορισμό της διάσπαρτης δόμησης. Επίσης, σε διάστημα από τη διαβούλευση μέχρι σήμερα εκπονήθηκαν Τοπικά και Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια με μελέτες φέρουσας ικανότητας, οι οποίες οδήγησαν στην υιοθέτηση αυστηρότερων μέτρων δόμησης όπου κρίθηκε απαραίτητο.
