Τα θεμέλια που διασφάλιζαν επί δεκαετίες την ελεύθερη ναυσιπλοΐα και την ουδετερότητα των εμπορικών πλοίων αμφισβητούνται πλέον ανοιχτά, προειδοποιούν τα 18 μεγαλύτερα ναυτιλιακά κράτη του κόσμου. Η ομάδα, γνωστή ως CSG, προειδοποιεί ότι πόλεμοι και ένας ραγδαία αναπτυσσόμενος «σκιώδης» στόλος υπονομεύουν το διεθνές πλαίσιο που κρατούσε σε λειτουργία το θαλάσσιο εμπόριο.
Στην πρώτη δημόσια παρέμβασή της από την ίδρυσή της πριν από πάνω από 60 χρόνια, η CSG επισημαίνει ότι οι πρόσφατες εξελίξεις δεν είναι μεμονωμένα επεισόδια αλλά «σημάδια μιας δομικής μετατόπισης στο λειτουργικό περιβάλλον του παγκόσμιου εμπορίου». Τα μέλη της ομάδας —μεταξύ των οποίων η Ελλάδα, η Σιγκαπούρη, η Δανία, η Ιαπωνία, ο Καναδάς, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ολλανδία και η Νότια Κορέα— αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου κατά χωρητικότητα.
«Χωρίς το θαλάσσιο εμπόριο, οι αλυσίδες εφοδιασμού θα κατακερματιστούν και η παγκόσμια οικονομία όπως την γνωρίζουμε θα σταματούσε ξαφνικά», αναφέρει η ανακοίνωση της ομάδας, τονίζοντας τον άμεσο οικονομικό κίνδυνο σε περίπτωση κατάρρευσης των ναυτιλιακών κανόνων.
Ως παράγοντες επικινδυνότητας αναφέρονται η μάχη για τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ, η πανδημία Covid-19 και η δημιουργία σκιωδών στόλων που προέκυψαν σε αντίδραση στις κυρώσεις ΗΠΑ, ΕΕ και Ηνωμένου Βασιλείου. Ο συνδυασμός αυτών των στοιχείων, όπως σημειώνει η CSG, αλλάζει μόνιμα το περιβάλλον στο οποίο λειτουργεί το παγκόσμιο εμπόριο.
Ο Μπράιαν Ωουέσελ, γενικός διευθυντής της Δανικής Ναυτιλιακής Αρχής, που προεδρεύει της CSG, εξηγεί στους Financial Times ότι οι ναυτιλιακές χώρες προχώρησαν σε αυτή την ασυνήθιστη δημόσια τοποθέτηση λόγω της αύξησης των ανησυχιών για τον κατακερματισμό του τομέα και την αποδυνάμωση των προτύπων που έχει θέσει ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός. «Για δεκαετίες, έχουμε χτίσει το παγκόσμιο εμπόριο με βάση την υπόθεση ότι τα πλοία μπορούν να κινούνται ελεύθερα πέρα από τα σύνορα. Αυτή η υπόθεση βρίσκεται τώρα υπό πίεση», είπε.
Παράλληλα πρόσθεσε: «Οι ισότιμοι όροι ανταγωνισμού σε παγκόσμιο επίπεδο [και] οι παγκόσμιοι κανονισμοί που έχουμε θεσπίσει εδώ και πολλά, πολλά χρόνια στον ΙΜΟ θεωρούνται δεδομένα» — μια αναγνώριση ότι ακόμη και θεσμοθετημένες διεθνείς ρυθμίσεις τίθενται υπό αμφισβήτηση.
Περισσότερο από το 80% του παγκόσμιου εμπορίου μεταφέρεται με πλοία και λειτουργεί βάσει των κανόνων του ΙΜΟ, του φορέα του ΟΗΕ που ρυθμίζει τη ναυτιλία. Η ιδέα της διεθνούς διακυβέρνησης των θαλασσών ανάγεται ιστορικά στην έννοια της mare liberum, ή «ελεύθερων θαλασσών», που θεμελιώθηκε ήδη από τον 17ο αιώνα.
Τα θαλάσσια περάσματα έχουν γίνει πεδίο γεωπολιτικής αντιπαράθεσης: Ρωσία, Ουκρανία, ΗΠΑ και Ιράν έχουν στοχοθετήσει πολιτικά ναυτιλιακά στοιχεία κατά τη διάρκεια των εφέτων συγκρούσεων, ενώ η ευπάθεια των σημείων συμφόρησης αναδείχθηκε και από τις κινήσεις της Τεχεράνης να επιδιώξει να επιβάλει καθεστώς τελών στα Στενά του Ορμούζ.
Η Τεχεράνη δήλωσε ότι βρίσκεται κοντά σε συμφωνία με το Ομάν για τη διαχείριση της ναυτιλίας μέσω του Ορμούζ, χωρίς ωστόσο να είναι σαφές αν θα επιβληθούν τέλη. Πλοιοκτήτες και ναυτιλιακές ενώσεις προειδοποιούν ότι η επιβολή τέλους θα δημιουργούσε επικίνδυνο προηγούμενο, ενθαρρύνοντας και άλλες χώρες που γειτονεύουν με κρίσιμα σημεία συμφόρησης να ακολουθήσουν το παράδειγμα.
Στο μέτωπο των κυρώσεων, οι κινήσεις κατά της Ρωσίας και του Ιράν οδήγησαν στην ταχεία ανάπτυξη ενός σκιώδους στόλου πετρελαιοφόρων που, σύμφωνα με το TankerTrackers.com, ξεπερνά πλέον τα 1.500 πλοία — σχεδόν το 20% του παγκόσμιου στόλου δεξαμενόπλοιων — και σχεδόν όλα αυτά λειτουργούν χωρίς παραδοσιακές ασφαλιστικές συμβάσεις.
Ενδεικτικό της έκθεσης στον κίνδυνο είναι το περιστατικό με το Caroline Bezengi, ένα πλοίο του σκιώδους στόλου που μετέφερε περίπου 800.000 βαρέλια ρωσικού πετρελαίου και χτυπήθηκε από μαγνητική νάρκη στα ανοικτά του Ομάν αυτό το καλοκαίρι. Χωρίς παραδοσιακή ασφάλιση για προστασία και αποζημίωση, το γεγονός ενδέχεται να αφήσει την κυβέρνηση του Ομάν υπόλογη για εκατομμύρια δολάρια σε έξοδα καθαρισμού.
Η CSG κλείνει την ανακοίνωσή της με προειδοποίηση για την κρισιμότητα της κατάστασης: «Οι ναυτιλιακές οδοί αποτελούν ολοένα και περισσότερο μέσα μόχλευσης και κινδύνου», επισημαίνοντας πόσο «εύθραυστο» έχει καταστεί το σύστημα του θαλάσσιου εμπορίου και καλώντας σε διεθνική εγρήγορση για την προστασία του.
