Η έξαρση του ιού του Δυτικού Νείλου φέρνει ξανά στο προσκήνιο φόβους και ερωτήματα: πρόκειται για μια ιδιαίτερα βαριά χρονιά, υπάρχει νέος, πιο επικίνδυνος τύπος του ιού ή απλώς συνωθούνται παράγοντες περιβάλλοντος και ανθρώπινης έκθεσης; Στις απαντήσεις που αναζητούν οι πολίτες, η παθολόγος και καθηγήτρια Επιδημιολογίας και Προληπτικής Ιατρικής του ΕΚΠΑ, Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, διευκρινίζει στα «ΝΕΑ» ότι “δεν κυκλοφορεί κάποια νέα… παραλλαγή,” ούτε ο ιός είναι από μόνος του πιο θανατηφόρος σε σύγκριση με προηγούμενες χρονιές.
Η Ελλάδα βρίσκεται στο στόχαστρο των κουνουπιών;
Τα επιδημιολογικά δεδομένα καταδεικνύουν ότι η έξαρση δεν είναι αποκλειστικά ελληνικό φαινόμενο αλλά μέρος ενός ευρύτερου ευρωπαϊκού κύματος. Το ECDC έχει καταγράψει κρούσματα σε δώδεκα χώρες, ενώ δημοσιεύσεις σε διεθνή περιοδικά επιβεβαιώνουν ότι ο ιός κυκλοφορεί και σε άλλες περιοχές της ηπείρου. Ωστόσο, η Ελλάδα μαζί με την Ιταλία βρίσκονται μεταξύ των χωρών με τη μεγαλύτερη επιβάρυνση.
Γιατί εφέτος καταγράφεται επέλαση στην Αττική;
Η Αττική έχει μετατραπεί σε ιδιαίτερα ευνοϊκό οικοσύστημα για τον ιό: η συνύπαρξη πυκνής κατοίκησης με περιαστικές και αγροτικές ζώνες, υγρότοπους και στάσιμα νερά, καθώς και μεγάλοι πληθυσμοί Culex pipiens, ευνοούν τον κύκλο πτηνό–κουνούπι–πτηνό και εντέλει τη μετάδοση στον άνθρωπο. Μελέτες από την Ελλάδα έχουν δείξει έντονη κυκλοφορία του ιού στην Ανατολική Αττική ήδη από προηγούμενα έτη, ενώ δυσμενές στοιχείο αποτελεί και η παραμονή των κουνουπιών κατά τη διάρκεια του χειμώνα.
Ποιος τύπος του ιού κυκλοφορεί αυτή τη στιγμή; Είναι πιο επικίνδυνος από άλλους;
Στην Ευρώπη τη μερίδα του λέοντος κρατά ο υποκλάδος 2 (lineage 2). Μια δημοσίευση στο “Scientific Reports” τον Αύγουστο του 2026 δείχνει πειραματικά ότι το lineage 2 μπορεί να μολύνει κουνούπια με χαμηλότερη ιική δόση και να μεταδίδεται αποτελεσματικότερα σε σχέση με το lineage 1 — στοιχείο που εξηγεί την ευκολότερη εγκατάστασή του στην Ευρώπη. Αυτό, όμως, δεν αποδεικνύει ότι από μόνο του προκαλεί μεγαλύτερη θνητότητα στον άνθρωπο.
Πρόκειται για χρονιά με ρεκόρ κρουσμάτων;
Η επιδημιολογική εικόνα του 2026 προσομοιάζει με εκείνη του 2018, όταν είχαν καταγραφεί 317 περιστατικά και 51 θάνατοι. Το μεγάλο κύμα τότε είχε συσχετιστεί με ασυνήθιστα θερμή άνοιξη και αυξημένες βροχές που ευνόησαν τα κουνούπια. Το σημερινό κύμα φαίνεται να οφείλεται σε συνδυασμό κλιματικών συνθηκών, αυξημένων πληθυσμών κουνουπιών, κυκλοφορίας του ιού στα πτηνά και υψηλότερης ανθρώπινης έκθεσης — αλλά απαιτείται επιστημονική τεκμηρίωση και δυναμική εντομολογική επιτήρηση.
Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο;
Θεωρητικά όλοι, ανεξαρτήτως ηλικίας ή φύλου, μπορεί να μολυνθούν—οι περισσότεροι όμως θα περάσουν την λοίμωξη υποκλινικά. Περίπου 80% των λοιμώξεων είναι ασυμπτωματικές· μόνο ένα μικρό ποσοστό αναπτύσσει νευροδιεισδυτική νόσο. Όταν όμως εμφανιστούν εγκεφαλίτιδα, μηνιγγοεγκεφαλίτιδα ή οξεία χαλαρή παράλυση, η βαρύτητα αυξάνεται σημαντικά. Οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι αφορούν άτομα άνω των 50 ετών, άντρες, όσους έχουν χρόνια προβλήματα υγείας και τους ανοσοκατεσταλμένους.
Υπάρχει τρόπος να καταλάβουμε εάν έχουμε δεχτεί «επίθεση» από μολυσμένο κουνούπι;
Δεν μπορούμε να ξεχωρίσουμε αν το τσίμπημα προήλθε από μολυσμένο κουνούπι. Ακόμη και αν εμφανιστούν συμπτώματα, αυτά δεν είναι παθογνωμονικά και δεν υπάρχουν ειδικά rapid tests στα φαρμακεία. Η διάγνωση γίνεται στο νοσοκομείο με συνδυασμό ορολογικού ελέγχου (ανίχνευση ειδικών αντισωμάτων) και ανίχνευσης του ιικού RNA με ειδικά τεστ.
Πότε πηγαίνουμε στο νοσοκομείο;
Η άμεση προσέλευση στο νοσοκομείο επιβάλλεται όταν υπάρχει πυρετός ή έντονη κεφαλαλγία συνοδευόμενη από σημεία που υποδηλώνουν προσβολή του κεντρικού νευρικού συστήματος — όπως διαταραχή συνείδησης, απώλεια αισθήσεων, χαλαρή παράλυση ή σπασμοί. Τέτοια συμπτώματα μπορεί να κρύβουν μηνιγγο-εγκεφαλίτιδα και απαιτούν επειγόντως εισαγωγή και νοσηλεία.
Ο ιός μεταδίδεται μόνον από το κουνούπι στον άνθρωπο;
Ναι. Ο ιός του Δυτικού Νείλου μεταδίδεται μέσω τσιμπήματος μολυσμένου κουνουπιού και δεν μεταδίδεται απευθείας από άτομο σε άτομο — ένα στοιχείο που περιορίζει σημαντικά την αλυσίδα μετάδοσης.
Πώς θεραπεύεται η λοίμωξη;
Δεν υπάρχει προς το παρόν ειδική αντιιική θεραπεία με αποδεδειγμένη αποτελεσματικότητα· η αντιμετώπιση παραμένει υποστηρικτική. Καμία παρέμβαση δεν έχει δείξει σταθερά μείωση της θνητότητας ή των νευρολογικών επιπλοκών, γι’ αυτό και το CDC δεν προτείνει συγκεκριμένο αντιιικό φάρμακο. Οι μεγαλύτερες προοπτικές αφορούν την ανάπτυξη εμβολίου και μονοκλωνικών αντισωμάτων στο μέλλον.
Υπάρχει αποτελεσματικός τρόπος εξολόθρευσης των κουνουπιών;
Στοιχεία από πρόσφατη μελέτη στο Communications Biology για την Αττική δείχνουν ότι ολοκληρωμένες παρεμβάσεις καταπολέμησης συνδέθηκαν με 34% μείωση των πληθυσμών Culex pipiens. Αυτό σημαίνει ότι η οργανωμένη καταπολέμηση λειτουργεί, αλλά κρίσιμα είναι να ξεκινά νωρίς, να εστιάζει στις προνύμφες και να καθοδηγείται από εντομολογική επιτήρηση. Χρειαζόμαστε ένα πραγματικό σύστημα «One Health», όπου παρακολουθούνται ταυτόχρονα κουνουπιακά δεδομένα, πτηνά, ίπποι, άνθρωποι και κλιματολογικές παράμετροι.
Η πρόληψη γίνεται σε δύο επίπεδα: από την πολιτεία, με στοχευμένους αεροψεκασμούς και τοπικούς ψεκασμούς, και από τον πολίτη, με χρήση αντικουνουπικών, μακριών και φαρδιών ρούχων, απομάκρυνση στάσιμων νερών, σήτες, κουνουπιέρες, ανεμιστήρα και κλιματιστικό. Το κεντρικό μήνυμα παραμένει ότι μέχρι να υπάρξει αποτελεσματικό εμβόλιο ή αντιιικό φάρμακο, η καλύτερη «θεραπεία» για τον ιό του Δυτικού Νείλου είναι η πρόληψη.
