Η νέα γενιά ψηφοφόρων έχει καταστεί προνόμιο των αναλύσεων και των ανησυχιών στην ευρωπαϊκή και αμερικανική πολιτική σκηνή: μπορούν οι 18-24 να μετατοπίσουν συσχετισμούς και να αλλάξουν την ισορροπία δυνάμεων; Και προς ποια κατεύθυνση γέρνει η προτίμησή τους — προς τα πάθη της Αριστεράς ή της Ακροδεξιάς;
Η εικόνα είναι πολύπλοκη, αλλά σαφής σε ένα σημείο: τα άκρα συσπειρώνουν σημαντικό μέρος της δικής τους γενιάς. Το βρετανικό περιοδικό The Economist αφιέρωσε μάλιστα πρόσφατο τεύχος του σε αυτό το φαινόμενο υπό τον τίτλο «Η άνοδος του σοσιαλισμού της γενιάς Ζ», επιχειρώντας να εξηγήσει πώς η νεολαία στρέφεται προς πιο ριζοσπαστικές ιδέες.
Στο ίδιο μήκος κύματος, ο Εντουαρντ Λους στους Financial Times επισήμανε: «Δύο από τους πιο γνωστούς νέους Δημοκρατικούς – ο δήμαρχος της Νέας Υόρκης Ζόραν Μαμντάνι και η Αλεξάντρια Οκάσιο-Κορτέζ, μέλος του Κογκρέσου από την ίδια πόλη – αυτοαποκαλούνται σοσιαλιστές. Την ίδια στιγμή, πάνω από το ένα τρίτο των Αμερικανών ηλικίας κάτω των 30 ετών έχουν θετική άποψη για τον κομμουνισμό, σύμφωνα με περσινή δημοσκόπηση του ινστιτούτου Cato. Περίπου δε τα δύο τρίτα διάκεινται ευνοϊκά απέναντι στον σοσιαλισμό».
Δεν είναι, όμως, μόνο η Αριστερά που κερδίζει έδαφος μεταξύ των νέων. Η Ακροδεξιά εμφανίζει επίσης ραγδαία άνοδο. Σύμφωνα με το Parliament Magazine, «Τα ακροδεξιά κόμματα ενισχύονται ραγδαία σε όλη την Ευρώπη. Σε πολλές περιπτώσεις, μάλιστα, είναι οι παλαιότερες γενιές εκείνες που τα εμποδίζουν να καταστούν ακόμη πιο ισχυρά», ενώ ο ίδιος φορέας εκτιμά ότι η πανδημία της Covid-19 επιτάχυνε την τάση, καθώς ενέτεινε ανησυχίες για κοινωνική και οικονομική ασφάλεια.
Στη Γαλλία οι δημοσκοπήσεις φανερώνουν εκρηκτικές τάσεις: περισσότεροι από πέντε στους δέκα νέους 18-24 εμφανίζονται θετικοί στις ιδέες του Ζαν-Λικ Μελανσόν και περίπου οι μισοί δηλώνουν έτοιμοι να τον ψηφίσουν. Ταυτόχρονα, περίπου το ίδιο ποσοστό προσανατολίζεται προς την Εθνική Συσπείρωση, τόσο στον Ζορντάν Μπαρντελά όσο και στη Μαρίν Λεπέν. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι για την επόμενη προεδρική αναμέτρηση στην άνοιξη του 2027 η «πίτα» των νέων ψηφοφόρων που απομένει για τους υπόλοιπους υποψηφίους είναι μικρότερη από το 40%.
Παρόμοιο μοτίβο καταγράφεται και στη Γερμανία: στις εκλογές του Φεβρουαρίου του 2025 η Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) συγκέντρωσε στις ηλικίες 18-29 ποσοστό σχεδόν ίδιο με το πανεθνικό της (21%). Ωστόσο, στη συγκεκριμένη ηλικιακή ομάδα πρώτη αναδείχθηκε η Αριστερά με 23% — σχεδόν τριπλάσιο από το 8,8% που πήρε στο τελικό αποτέλεσμα — και, αν προστεθεί το περίπου 7% του μορφώματος της Σάρα Βάγκενκνεχτ, το αριστερό άκρο φτάνει ή και ξεπερνά το 30%. Με δεδομένη την περαιτέρω φθορά των παραδοσιακών Χριστιανοδημοκρατών και Σοσιαλδημοκρατών, τα άκρα απειλούν να γίνουν η πλειοψηφία της γενιάς Ζ στις επόμενες αναμετρήσεις.
Δεν λείπουν, ωστόσο, και οι εξαιρέσεις που υπενθυμίζουν ότι το πολιτικό τοπίο δεν είναι μονοδιάστατο. Στην Ιταλία της Τζόρτζια Μελόνι τα exit polls του 2022 έδειξαν ότι, στις ηλικίες 18-24 και 25-34, πρώτο κόμμα δεν ήταν το ακροδεξιό της Fratelli d’Italia αλλά το Κίνημα Πέντε Αστέρων, ένα λαϊκιστικό σχήμα με στοιχεία που «φλερτάρουν» και με πιο αριστερές θέσεις.
Αυτό ακριβώς επισημαίνει και το European Data Journalism Network: «Η άνοδος της ριζοσπαστικής δεξιάς ψήφου στις τάξεις των νέων έχει, ορισμένες φορές, οδηγήσει σε υπέρμετρη επικέντρωση της προσοχής των μίντια εκεί. Κάτι που, με τη σειρά του, καλύπτει άλλες αξιοσημείωτες τάσεις, όπως η ψήφος προς τα αριστερά και η διασπορά της».
Κοινό σημείο των αναλύσεων είναι ότι οι νέοι δεν ψηφίζουν κυρίως με βάση την ηλικία του υποψηφίου. Η φρεσκάδα που αναζητούν αφορά ιδέες και προτάσεις — οικονομική ασφάλεια, κοινωνική δικαιοσύνη, μέτρα για το κόστος ζωής — και όχι απαραίτητα το πρόσωπο που τις εκπροσωπεί. Γι’ αυτό και βλέπουν να υποστηρίζονται, συγχρόνως, πολιτικοί πολύ διαφορετικών ηλικιών: στη Γαλλία και τον 74χρονο Μελανσόν και τον 29χρονο Μπαρντελά, στην Αμερική την 34χρονη Αλεξάντρια Οκάσιο-Κορτέζ αλλά και τον 84χρονο Μπέρνι Σάντερς.
Όπως το συνοψίζει και το The Economist: «Κάτι νέο αναδύεται στην Αριστερά. Μια καινούργια σοδειά σοσιαλιστών επιδιώκουν να αναμορφώσουν την οικονομία, με ελέγχους στις τιμές, βαριά φορολογία στον πλούτο και ένα κύμα εθνικοποιήσεων. Υπερφορτισμένοι από την οργή τους για όσα συμβαίνουν στη Γάζα, κερδίζουν ψηφοφόρους με εντυπωσιακό ρυθμό».
Το συμπέρασμα είναι σαφές αλλά και ανησυχητικό για το πολιτικό κέντρο: οι νέοι της Δύσης δείχνουν έλξη προς τα άκρα, αφήνοντας περιθώρια για σημαντικές ανατροπές. Και, μην ξεχνάμε, υπάρχει πάντα και η άλλη όψη — όσοι απεχθάνονται τις κάλπες και τους υποψηφίους — που, με τη σειρά της, συνιστά μια μορφή πολιτικού άκρου.
