Στο στόχαστρο της Κομισιόν και του ΟΟΣΑ μπαίνουν οι φοροαπαλλαγές που εφαρμόζει η Ελλάδα, καθώς και οι δύο οργανισμοί ασκούν πιέσεις για επανεξέταση, εξορθολογισμό ή ακόμη και «ψαλίδι» των ρυθμίσεων αυτών. Σήμερα καταγράφονται 1.236 φοροαπαλλαγές που κοστίζουν στον προϋπολογισμό 22,9 δισ. ευρώ, ένα μέγεθος που προκαλεί διεθνή ανησυχία για τη δημοσιονομική του επίπτωση.
Πρόκειται για ειδικές φορολογικές ρυθμίσεις—απαλλαγές, μειωμένους συντελεστές, εκπτώσεις φόρου, αναβολές φορολογικών υποχρεώσεων και άλλες ευνοϊκές διατάξεις—που περιορίζουν άμεσα ή έμμεσα τα φορολογικά έσοδα του Δημοσίου. Τόσο η Κομισιόν όσο και ο ΟΟΣΑ δεν αμφισβητούν τη χρησιμότητα κάθε μέτρου ξεχωριστά, ωστόσο επισημαίνουν την απουσία συστηματικού μηχανισμού αξιολόγησης της αποτελεσματικότητάς τους και τον κίνδυνο στρεβλώσεων και ανισοτήτων μεταξύ των φορολογουμένων.
Στο πλαίσιο αυτό, ο ΟΟΣΑ σημειώνει ότι « ο περιορισμός των φορολογικών δαπανών και η συνέχιση των μέτρων για την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής θα δημιουργούσαν πρόσθετο δημοσιονομικό χώρο», ενώ η Κομισιόν καλεί ρητά στην αξιολόγηση και τον εξορθολογισμό των 1.236 περιπτώσεων φοροαπαλλαγών που επιβαρύνουν σημαντικά τα δημόσια έσοδα.
Την ίδια σύσταση έχουν διατυπώσει πρόσφατα τόσο το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο όσο και ο Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, Γιάννης Στουρνάρας. Το ΙΟΒΕ, σε πρόσφατη ανάλυσή του, τόνισε την ανάγκη επανεξέτασης της έκτασης και του κόστους των φοροαπαλλαγών, προειδοποιώντας ότι η διαρκής διεύρυνσή τους περιορίζει τα φορολογικά έσοδα και αυξάνει την πολυπλοκότητα του φορολογικού συστήματος.
Η πορεία των φοροαπαλλαγών τα τελευταία χρόνια είναι έντονα ανοδική: το 2014, εν μέσω μνημονίων, ανέρχονταν σε 3,042 δισ. ευρώ, για να διαμορφωθούν σε 7,716 δισ. ευρώ το 2017. Με εξαίρεση την περίοδο της πανδημίας, από το 2021 και έπειτα οι απαλλαγές αυξάνονται και πληθύνονται, φθάνοντας σήμερα στα 22,9 δισ. ευρώ.
Η ακτινογραφία των 1.236 φοροαπαλλαγών
Η μεγαλύτερη συγκέντρωση φορολογικών εξαιρέσεων εντοπίζεται στη φορολογία εισοδήματος. Στον φόρο εισοδήματος φυσικών προσώπων καταγράφονται 252 διαφορετικές περιπτώσεις απαλλαγών και εκπτώσεων, που αφορούν, μεταξύ άλλων, δαπάνες μικρομεσαίων επιχειρήσεων, εισοδήματα από κεφάλαιο, υπεραξίες, επιχειρηματική δραστηριότητα, μισθωτές υπηρεσίες, τεκμήρια και έκτακτες ρυθμίσεις.
Στον φόρο εισοδήματος νομικών προσώπων και νομικών οντοτήτων εντοπίζονται 265 περιπτώσεις: απαλλαγές επιχειρηματικών κερδών, ειδικές εκπτώσεις δαπανών, κίνητρα αναπτυξιακών νόμων, μειωμένοι συντελεστές, εταιρικοί μετασχηματισμοί και έκτακτες παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση κρίσεων.
Σημαντικό είναι επίσης το αποτύπωμα των φοροαπαλλαγών στην περιουσία και τις συναλλαγές: καταγράφονται 29 περιπτώσεις στον ΕΝΦΙΑ, 38 στον φόρο κληρονομιών, 66 σε δωρεές, γονικές παροχές και κέρδη από τυχερά παιχνίδια, 49 στον φόρο μεταβίβασης ακινήτων και 19 στον φόρο συγκέντρωσης κεφαλαίων. Παράλληλα, υπάρχουν 75 περιπτώσεις απαλλαγών στον ΦΠΑ, 76 στα τέλη χαρτοσήμου, 40 στους ειδικούς φόρους κατανάλωσης, 33 στα τέλη κυκλοφορίας, 26 στο τέλος ταξινόμησης οχημάτων και στον φόρο κατανάλωσης καφέ, καθώς και 203 γενικές απαλλαγές που επαναλαμβάνονται σε διαφορετικές κατηγορίες φορολογίας.
Οι απαλλαγές στους ειδικούς φόρους κατανάλωσης κοστίζουν περίπου 1,02 δισ. ευρώ ετησίως, ενώ επιπλέον 1,01 δισ. ευρώ αντιστοιχούν στις απώλειες εσόδων από τους μειωμένους συντελεστές ΦΠΑ που ισχύουν στα νησιά.
ΕΦΚ στο ντίζελ
Στην έκθεση με τις συστάσεις στο πλαίσιο του Εαρινού Ευρωπαϊκού Εξαμήνου 2026, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή άνοιξε τη συζήτηση για τη φορολογία των καυσίμων, επισημαίνοντας ότι ο ειδικός φόρος κατανάλωσης στο πετρέλαιο κίνησης παραμένει ιδιαίτερα χαμηλός σε σύγκριση με την αντίστοιχη φορολόγηση της βενζίνης. Η αναθεώρηση των συντελεστών στοχεύει στην εξομάλυνση στρεβλώσεων και στην αύξηση δημοσιονομικού χώρου, χωρίς να παραβλέπεται ο κοινωνικός και οικονομικός αντίκτυπος τέτοιων παρεμβάσεων.
