Η μάχη για τη νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική 2028-2034 εξελίσσεται σε κορυφαίο διαπραγματευτικό μέτωπο για την Ελλάδα, καθώς η κυβέρνηση επιδιώκει να διασφαλίσει τουλάχιστον την ίδια —αν όχι αυξημένη— χρηματοδότηση για τον πρωτογενή τομέα σε ένα τοπίο με νέες γεωπολιτικές ισορροπίες και αυξανόμενες πιέσεις για ανακατανομή πόρων.
Στο κέντρο των ελληνικών διεκδικήσεων βρίσκεται το αίτημα για αναπροσαρμογή του πλαφόν ενίσχυσης ανά εκτάριο, μετά την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που προβλέπει όριο 240 ευρώ ανά εκτάριο. Η Αθήνα, εκ των χωρών με τις υψηλότερες άμεσες ενισχύσεις ανά εκτάριο στην Ε.Ε., επισημαίνει ότι η διατήρηση —και όπου είναι εφικτό η αύξηση— των πόρων είναι κρίσιμη για τη βιωσιμότητα των εκμεταλλεύσεων.
Το πλαίσιο της διαπραγμάτευσης παρουσίασε στο πρόσφατο Υπουργικό Συμβούλιο υπό τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Μαργαρίτη Σχοινά, αναλύοντας τις προτάσεις της Επιτροπής για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο και τη νέα αρχιτεκτονική της ΚΑΠ.
Κεντρικό στοιχείο του νέου μοντέλου είναι η αντικατάσταση της μέχρι σήμερα λογικής των δύο πυλώνων με ένα σύστημα που διακρίνει «οριοθετημένους» και «μη οριοθετημένους» πόρους. Στους πρώτους εντάσσονται οι άμεσες ενισχύσεις, οι επενδύσεις, οι γεωργοπεριβαλλοντικές δράσεις και οι δράσεις για τους νέους αγρότες —στοιχεία που η Κομισιόν χαρακτηρίζει στρατηγικής σημασίας.
Παράλληλα, εισάγεται το «Ενιαίο Δίκτυ Ασφαλείας για κρίσεις», που διπλασιάζει ουσιαστικά το αποθεματικό κρίσεων της σημερινής ΚΑΠ, ώστε αντιδράσεις σε ακραία καιρικά φαινόμενα, ζωονόσους ή διαταραχές αγοράς να γίνονται ταχύτερα και πιο αποτελεσματικά.
Οι διεθνείς εξελίξεις επιβαρύνουν περαιτέρω το πλαίσιο: στη Βρυξέλλες θεωρείται βέβαιο ότι η πιθανή ένταξη της Ουκρανίας —μιας χώρας με τεράστιο αγροτικό αποτύπωμα, ισοδύναμο περίπου με το ένα τρίτο των σημερινών παραγωγικών εκτάσεων της Ε.Ε.— θα αλλάξει τους συσχετισμούς και θα ενισχύσει την πίεση για περαιτέρω ανακατανομή πόρων. Ταυτόχρονα, κράτη όπως η Πολωνία, η Ρουμανία και η Βουλγαρία, μέλη της ομάδας των «νέων» χωρών της Ε.Ε., διεκδικούν μεγαλύτερο μερίδιο χρηματοδότησης ειδικά για τον αγροτικό τομέα.
Στο πεδίο της χρηματοδότησης, εκτός των άμεσων κοινοτικών κονδυλίων που υπερβαίνουν τα 300 δισ. ευρώ για τη νέα ΚΑΠ σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ανοίγουν νέες πηγές: ο μηχανισμός “rural targeting” που επιτρέπει τη μεταφορά έως και 10% των πόρων των νέων σχεδίων ΕΠΕΣ στις αγροτικές περιοχές, η εμπροσθοβαρής διάθεση 45 δισ. ευρώ από την αναθεώρηση του 2031, καθώς και νέα εργαλεία όπως το “Catalyst Europe” (150 δισ. ευρώ μέσω δανεισμού για επενδύσεις) και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας (20,3 δισ. ευρώ για γεωργία, βιοοικονομία και βιοτεχνολογία).
Το ελληνικό στρατηγικό σχέδιο δίνει έμφαση στη στήριξη μικρομεσαίων εκμεταλλεύσεων, ορεινών, νησιωτικών και παραμεθόριων περιοχών, καθώς και στην ανανέωση των γενεών στον πρωτογενή τομέα. Η νέα ΚΑΠ προβλέπει ειδικά μέτρα για την πρόσβαση των νέων αγροτών σε γη, χρηματοδότηση, κατάρτιση και ένα ολοκληρωμένο «πακέτο εκκίνησης».
Στοιχεία του εθνικού σχεδίου περιλαμβάνουν επίσης εγγειοβελτιωτικά έργα, ενίσχυση αρδευτικών υποδομών, αγροτική οδοποιία, ευρυζωνικά δίκτυα σε αγροτικές περιοχές, μεταποίηση προϊόντων και την ανάπτυξη του συστήματος AKIS για τη μεταφορά γνώσης, την καινοτομία και την ψηφιοποίηση της γεωργίας.
Στο πλαίσιο αυτό, το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων έχει ήδη ενεργοποιήσει τον εθνικό διάλογο: λειτουργεί Διυπουργική Επιτροπή Συντονισμού, υπάρχει συνεργασία με τη DGAgri και διεξάγονται περιφερειακές διαβουλεύσεις σε όλη τη χώρα, με στόχο τη συγκρότηση και έγκαιρη κατάθεση του εθνικού «policypaper» ενόψει των τελικών διαπραγματεύσεων στις Βρυξέλλες.
