Η δημοσιογράφος Κάθριν Τζίζερ-Μόρτον από το «New York Magazine» περιέγραψε αυτή την τάση με τον όρο «friction-maxxing» — μια επιλογή «άβολων» πρακτικών ώστε να αντισταθμιστεί η τεχνολογική ευκολία και να διατηρηθεί η αξία της ανθρώπινης εμπειρίας. Όπως έχει γραφτεί και στα «ΤΑ ΝΕΑ», η ευκολία του αλγορίθμου και της εφαρμογής, που «υποκαθιστά την πραγματική εμπειρία όπως την ξέραμε», οδηγεί πολλούς να αναζητήσουν εκ νέου την απτή, αναλογική επαφή με τα πράγματα.
Αυτή η στροφή έχει μορφή: νέοι που εκτυπώνουν φωτογραφίες από φιλμ, ακροατές που αγοράζουν βινύλια, κασέτες και CD, και χρήστες που επιστρέφουν σε MP3 players και iPod — συσκευές που η αγορά θεωρούσε ξεπερασμένες. Οι «New York Times» αναφέρουν ότι τα MP3 players και τα iPod έχουν ξαναμπεί σε ζήτηση, με τις τιμές να ανεβαίνουν στις πλατφόρμες μεταπώλησης, καθώς πολλοί αναζητούν μια ακρόαση χωρίς ειδοποιήσεις, social και αλγοριθμικές παρεμβολές.
Όπως λέει ο Γιώργος, που επανέφερε το παλιό του MP3: «σε μια προσπάθεια απεξάρτησης από το κινητό. Θέλω να ακούω μουσική χωρίς ειδοποιήσεις, σόσιαλ, αλγορίθμους και περισπάσεις».
Η επανεμφάνιση του βινυλίου και της κασέτας συνοδεύεται από προσωπικές ιστορίες. Σε έρευνα που έγινε, πολλοί ακροατές εξηγούν πως το βινύλιο, η κασέτα ή το CD τους κάνουν να νιώθουν ότι «τους ανήκει» η μουσική — όχι απλώς ότι την καταναλώνουν μέσα από προσωποποιημένους αλγόριθμους.
Τα επίσημα στοιχεία της IFPI Greece και του Grammo καταγράφουν την ιστορία αυτής της μετάβασης: από την παντοκρατορία των CD στα τέλη της δεκαετίας του 1990 —όπου οι ετήσιες πωλήσεις ξεπερνούσαν τα 6–7 εκατομμύρια αντίτυπα— μέχρι την απότομη πτώση των βινυλίων. «Από περισσότερες από 500.000 μονάδες το 1996, οι πωλήσεις τους κατέρρευσαν μέσα σε λίγα χρόνια, περιοριζόμενες σε μερικές χιλιάδες». Η εισβολή των MP3, η πειρατεία και, τελικά, το streaming μετέβαλαν καθοριστικά το τοπίο, με την ιδιοκτησία να αντικαθίσταται από την πρόσβαση.
Όμως η αλλαγή δεν είναι μόνο στα δισκοπωλεία. Η ψηφιακή μεταμόρφωση άγγιξε και την επικοινωνία: το σταθερό τηλέφωνο στην Ελλάδα μειώθηκε περαιτέρω το 2024, με τις γραμμές να υποχωρούν κατά 3,8% και την κίνηση να πέφτει κατά 24,2% σε σχέση με το 2023 — σημάδια μιας εποχής που σταδιακά απομακρύνεται.
Σε αυτό το σκηνικό συναντάμε και ανθρώπους που κρατούν μνήμες και πρακτικές μιας άλλης τεχνολογίας. Η 70χρονη Βασιλική Τ. λέει στα «ΝΕΑ»: «αν μπορούσα θα συνέχιζα να χρησιμοποιώ και το βίντεο αλλά και άλλες παρόμοιες τεχνολογίες όπως το DVD». Περιγράφει πώς προγραμμάτιζε το βίντεο από το 1986–87 και πόσο αναντικατάστατο ήταν μέχρι που χάλασε ο player και δεν βρέθηκαν ανταλλακτικά.
Αντίστοιχα, η νεότερη γενιά ανακαλύπτει το αναλογικό με δικούς της όρους. Η Ελενα, 25 ετών, εξηγεί: «Θέλω να πιάνω τις φωτογραφίες μου». Δεν αντέχει να έχει χιλιάδες εικόνες σε ένα κινητό που ποτέ δεν ξεφυλλίζει· αγόρασε φιλμική μηχανή και Polaroid για να έχει απτό αποτέλεσμα. Ο Ορέστης συμπληρώνει: «Μου αρέσει αυτός ο ζεστός ήχος, που δεν είναι τέλειος».
Δεν πρόκειται απλώς για νοσταλγία. Όπως λέει και ο Pan Pan στο τραγούδι του το «Νιώσιμο»: «Ποια νοσταλγία; Εδώ μιλάμε για το μέλλον». Η επιλογή του αναλογικού, της απλής χρήσης, της αργής εμπειρίας μοιάζει να είναι μια επανεφεύρεση του μέλλοντος — μια επανοικειοποίηση της καθημερινότητας, όχι μια επιστροφή στο παρελθόν.
Και όταν οι πλατφόρμες κουράζουν, κάποιοι επαναφέρουν παλιές συσκευές από αποθήκες και ντουλάπες: η Μαριατίνα κουράστηκε από τις διαφημίσεις και τις προκατ λίστες, ενώ η Δήμητρα «επανέφερε ένα μεγάλο ραδιόφωνο με CD player από την αποθήκη του πατρικού της “στο πλαίσιο μιας γενικής προσπάθειας να ξαναφέρω στην καθημερινότητά μου κάποια αντικείμενα/συνήθειες από τις πιο απλές και ψυχικά ξεκούραστες μέρες”».
Η εικόνα δεν είναι μαζική, αλλά είναι σαφής: υπάρχει μια εναλλακτική στάση απέναντι στην ψηφιακή παντοκρατορία — μια προσπάθεια να ξαναπιάσουμε στα χέρια μας τις εμπειρίες και, μέσα απ’ αυτές, να ανοίξουμε χώρο για το τι θα ακολουθήσει.
