Δύο μήνες μετά την έναρξη του πολέμου, οι διαπραγματεύσεις ανάμεσα σε Ηνωμένες Πολιτείες και Ιράν κινούνται στο άγνωστο, με ελάχιστα βέβαια στοιχεία για το τι πραγματικά συζητείται πίσω από τις κλειστές πόρτες. Για τους περισσότερους παρατηρητές η εικόνα παραμένει ασαφής· οι όποιες κινήσεις μοιάζουν περισσότερο ως μικρές δοκιμές ισχύος παρά σαφείς στρατηγικές αποφάσεις.
Ο χαρακτήρας του Ντόναλντ Τραμπ περιπλέκει το τοπίο: πρόκειται για έναν πρόεδρο απρόβλεπτο, από τον οποίο ο κόσμος περιμένει τα πάντα και, την επόμενη στιγμή, τα ακριβώς αντίθετα. Αυτή η αβεβαιότητα καθιστά κάθε πρόβλεψη για το επόμενο βήμα επισφαλή.
Αυτό που επίσης γνωρίζουμε με βεβαιότητα είναι ότι, σε αυτή τη φάση, δεν υπάρχουν ξεκάθαροι νικητές ή ηττημένοι· όσες διακηρύξεις κι αν διατυπώνονται έχουν σε μεγάλο βαθμό εσωτερική κατανάλωση. Παράλληλα, προτάσεις και σχέδια πηγαινοέρχονται ανάμεσα σε Ουάσιγκτον και Τεχεράνη, με «ταχυδρόμο» συχνά το Πακιστάν, χωρίς όμως κάποια πλευρά να έχει αποδεχθεί κρίσιμα αιτήματα της άλλης.
Η ενόχληση στην Ευρώπη για τους χειρισμούς των Ηνωμένων Πολιτειών δεν κρύβεται. Αυτό κατέστησε σαφές και η αναφορά του Φρίντριχ Μερτς, ο οποίος, με λόγο που «καρφώνει» ευθέως τις ΗΠΑ και προσωπικά τον Τραμπ, εξέφρασε τη δυσφορία που επικρατεί στην ήπειρο.
«Οι Ιρανοί διαθέτουν προφανώς μεγάλο ταλέντο στο να διαπραγματεύονται ή, για την ακρίβεια, στο να μην διαπραγματεύονται, αναγκάζοντας τους Αμερικανούς να ταξιδεύουν στο Ισλαμαμπάντ και, στη συνέχεια, να αποχωρούν χωρίς κανένα αποτέλεσμα. Ένα ολόκληρο έθνος γελοιοποιείται από την ηγεσία του Ιράν, ειδικά από τους επονομαζόμενους Φρουρούς της Επανάστασης.
Ελπίζω αυτό να τελειώσει όσο το δυνατόν πιο σύντομα», δήλωσε χαρακτηριστικά ο Φρίντριχ Μερτς.
Υπάρχουν, ωστόσο, σαφείς παράγοντες που ωθούν προς την κατεύθυνση μιας συμφωνίας μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης. Πρώτον, το κόστος σε αγαθά και ανθρώπινες απώλειες για τις Ηνωμένες Πολιτείες: ένα «αόρατο» F-35, τέσσερα μαχητικά F-15, πάνω από 20 μη επανδρωμένα Reaper, ελικόπτερα, ιπτάμενα τάνκερ και ραντάρ έχουν υποστεί ζημιές, ενώ πολλές αμερικανικές βάσεις στον Περσικό έχουν δεχθεί σοβαρά πλήγματα. Επίσημα καταγράφονται 13 νεκροί και πάνω από 250 τραυματίες, συνοδευόμενοι από έντονη γκρίνια για τις συνθήκες διαβίωσης των χιλιάδων στρατιωτών που έχουν αναπτυχθεί στη Μέση Ανατολή.
Δεύτερον, η οικονομική ζημία που απειλεί τις χώρες της περιοχής και τους συμμάχους των ΗΠΑ: Κατάρ, Μπαχρέιν και Κουβέιτ αναμένεται να καταγράψουν ύφεση —το Κατάρ μάλιστα ενδέχεται να δει μείωση ΑΕΠ της τάξης του 8,6%— ενώ Σαουδική Αραβία και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν αναθεωρήσει προς το χειρότερο τις προβλέψεις τους. Το ενεργειακό κόστος του πολέμου επιβαρύνει επίσης την Ευρώπη και χώρες κρίσιμες για τα σχέδια της Ουάσιγκτον, όπως η Ινδία, η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα.
Τρίτον, ο κίνδυνος για την αξιοπιστία των ΗΠΑ σε διεθνές επίπεδο: αν ο πόλεμος συνεχιστεί χωρίς νίκη, οι Ηνωμένες Πολιτείες κινδυνεύουν να θεωρηθούν ανίκανες να προστατεύσουν τους συμμάχους τους, με αποτέλεσμα να κλονιστεί ο μύθος της υπερδύναμης —γεγονός που θα μπορούσε να ωφελήσει γεωπολιτικά την Κίνα και τον Σι Τζινπίνγκ.
Τέλος, τα εσωτερικά ρήγματα στο στρατόπεδο των Ρεπουμπλικάνων και ειδικά στο κίνημα MAGA, καθώς και το οικονομικό κόστος του πολέμου —υπολογιζόμενο σε περίπου 12 δισ. δολάρια εβδομαδιαίως— ασκούν πίεση στον Λευκό Οίκο, με τις ενδιάμεσες εκλογές να πλησιάζουν και την ακρίβεια να πλήττει ακόμη και τους πιο συντηρητικούς ψηφοφόρους.
Αντίβαρο σε αυτά είναι τα επιχειρήματα που ωθούν στην συνέχιση και την κλιμάκωση. Πρώτον, οι στόχοι που έχει θέσει η αμερικανική πλευρά δεν έχουν επιτευχθεί: το ιρανικό καθεστώς παραμένει στη θέση του, οι πιο σκληροί κύκλοι φαίνεται να κερδίζουν έδαφος, τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν υπό την επιρροή της Τεχεράνης, τα πυρηνικά υλικά παραμένουν καλά κρυμμένα και η ιρανική οικονομία αντέχει, ενισχυόμενη από τη στήριξη Μόσχας και Πεκίνου.
Δεύτερον, υπάρχουν ισχυρά λόμπι που κερδίζουν δισεκατομμύρια από τον πόλεμο: ενεργειακοί όμιλοι και πολεμικές βιομηχανίες βλέπουν τεράστια κέρδη —το αμερικανικό πετρέλαιο και το φυσικό αέριο γίνονται περιζήτητα, οι τιμές εκτοξεύονται και τα αποθέματα πυρομαχικών έχουν εξαντληθεί, απαιτώντας νέες παραγγελίες με σημαντικά κέρδη για τους παραγωγούς.
Τρίτον, η πίεση από στενούς συμμάχους που θέλουν τη συνέχιση των επιχειρήσεων είναι εμφανής: ο Μπένιαμιν Νετανιάχου έχει δημόσια δηλώσει ότι επιδιώκει τη συνέχιση και κλιμάκωση, επιδιώκοντας την εξάλειψη της «ιρανικής απειλής» και την εδραίωση ισραηλινών θέσεων στον Λίβανο, τη Συρία και τα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη.
Τέλος, η ίδια η ιδιοσυγκρασία του προέδρου των ΗΠΑ παίζει ρόλο. Αντιμετωπίζοντας την πολιτική ως μπίζνες και μη αντέχοντας την ήττα, είναι πιθανό να προτιμήσει τη συνέχιση των επιχειρήσεων μέχρι να κερδίσει εκείνα που θεωρεί «τις ανταμοιβές που να δικαιολογούν το ρίσκο». Έτσι, δεν αποκλείεται να αναλάβει προσωπικά την ευθύνη της συνέχισης του πολέμου, αδιαφορώντας για τις γνώμες συμβούλων και στρατηγών.
Με όλα αυτά τα δεδομένα, μένει στον καθένα και την καθεμία να αξιολογήσει ποιο από τα δύο σενάρια —συμφωνία ή κλιμάκωση— φαίνεται πιο πιθανό τις επόμενες ημέρες και εβδομάδες.
