Η κατάσταση στη Μέση Ανατολή επηρεάζει ολοένα και περισσότερο την παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια, εκτός από τις εντάσεις στα πεδία των μαχών και τις αγορές ενέργειας.
Ο Μάξιμο Τορέρο, επικεφαλής οικονομολόγος του Food and Agriculture Organization (FAO), δηλώνει ότι η σοβαρή αναταραχή στη ναυσιπλοΐα στο Ορμούζ αναγνωρίζεται ως ένα από τα πιο κρίσιμα σοκ στις διεθνείς ροές εμπορευμάτων, με συνέπειες που εκτείνονται πέρα από τον ενεργειακό τομέα.
Η περιοχή των Στενών του Ορμούζ αναγνωρίζεται ως ζωτικής σημασίας «αρτηρία» για το παγκόσμιο εμπόριο, καθώς από εκεί διέρχονται καθημερινά περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου, που αντιπροσωπεύουν σχεδόν το ένα τρίτο του διεθνούς αργού, καθώς και το 20% του παγκόσμιου υγροποιημένου φυσικού αερίου.
Πέρα από αυτό, μέσω της ίδιας διαδρομής μεταφέρεται επίσης έως και το 30% των λιπασμάτων που διακινούνται παγκοσμίως. Με τη ναυσιπλοΐα να έχει υποστεί μείωση άνω του 90% σε διάστημα λίγων ημερών, η αλυσίδα εφοδιασμού πλήττεται σοβαρά.
«Αυτό δεν είναι απλώς ένα ενεργειακό σοκ, αλλά ένα συστημικό σοκ που αγγίζει τα θεμέλια των παγκόσμιων συστημάτων τροφίμων», δήλωσε ο Τορέρο, αναφέροντας ότι η κρίση προσεγγίζει την ίδια την ουσία της αγροτικής παραγωγής.
Αλυσίδα επιπτώσεων στην παραγωγή
Τα λιπάσματα, και κυρίως τα φωσφορικά, εξαρτώνται από βασικές πρώτες ύλες, όπως το θείο, το οποίο σε μεγάλο βαθμό προέρχεται από τις χώρες του Κόλπου. Οποιαδήποτε αναστάτωση σε αυτή την αλυσίδα μπορεί να έχει ντόμινο επιπτώσεων στην παραγωγή λιπασμάτων παγκοσμίως.
Οι επιπτώσεις αυτού του φαινομένου γίνονται ήδη εμφανείς. Οι τιμές των λιπασμάτων παρουσιάζουν σημαντική άνοδο, με την τιμή της ουρίας στη Μέση Ανατολή να αυξάνεται σχεδόν κατά 20% σε μία εβδομάδα και στην Αίγυπτο μέχρι και 28%.
Αφού το φυσικό αέριο είναι μια καθοριστική πρώτη ύλη για την παραγωγή αζωτούχων λιπασμάτων, η αύξηση στις τιμές ενέργειας ασκεί ακόμη μεγαλύτερη πίεση. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του FAO, αν η κρίση παραμείνει ενεργή, οι τιμές των λιπασμάτων θα διατηρηθούν σε αυξημένα επίπεδα κατά 15% έως 20% έως το πρώτο εξάμηνο του 2026.
Αυτό έχει άμεσες συνέπειες για τους αγρότες σε όλη την υφήλιο. Από την άρδευση μέχρι τη μεταφορά, η αύξηση της τιμής των καυσίμων επηρεάζει κάθε στάδιο της παραγωγικής διαδικασίας. Ορισμένοι παραγωγοί ενδέχεται να περιορίσουν τη χρήση λιπασμάτων ή να στραφούν σε καλλιέργειες χαμηλότερης έντασης εισροών.
Επισιτιστικές ανισορροπίες και ευάλωτες χώρες
Η μείωση στη χρήση λιπασμάτων δεν έχει γραμμικές συνέπειες. Ακόμα και μικρές μειώσεις μπορούν να προκαλέσουν κάποιες αναλογικά σοβαρές απώλειες στην παραγωγικότητα, κυρίως σε περιοχές που βρίσκονται ήδη στα όρια των παραγωγικών τους ικανοτήτων.
Η διάρκεια της κρίσης είναι κρίσιμος παράγοντας. Αν διαρκέσει μόνο έναν μήνα, οι συνέπειες θα μπορούσαν να είναι διαχειρίσιμες, καθώς τα παγκόσμια αποθέματα τροφίμων θεωρούνται σε επαρκή επίπεδα. Όμως, αν η αναστάτωση παραταθεί, οι συνέπειες θα είναι πολύ πιο σοβαρές.
Οι αποφάσεις σχετικά με τις καλλιέργειες του 2026 θα επιρεαστούν, οδηγώντας σε μειωμένες αποδόσεις βασικών προϊόντων, όπως το σιτάρι, το ρύζι και το καλαμπόκι, ενώ μπορεί να παρατηρηθεί αύξηση στην καλλιέργεια σόγιας.
Οι συνέπειες δεν θα είναι ομοιόμορφες για όλες τις χώρες. Ο FAO επισημαίνει ότι οι χώρες με υψηλή εξάρτηση από εισαγωγές τροφίμων ή λιπασμάτων διατρέχουν ιδιαίτερο κίνδυνο. Η Αίγυπτος, εξαιτίας της εξάρτησής της από τις εισαγωγές σιταριού, είναι σε δύσκολη θέση, ενώ κράτη της Αφρικής, όπως η Σομαλία, η Κένυα και η Μοζαμβίκη, μπορεί να βρεθούν αντιμέτωπα με ακόμη μεγαλύτερη επισιτιστική ανασφάλεια.
Ακόμη και μεγάλες αγροτικές δυνάμεις όπως η Βραζιλία μπορεί να επηρεαστούν, γεγονός που θα μπορούσε να έχει επιπτώσεις σε παγκόσμιο επίπεδο.
Αναγκαία διεθνής δράση
Δύο επιπλέον παράγοντες αυξάνουν την ανησυχία. Πρώτον, η πιθανή μείωση των εμβασμάτων από χώρες του Κόλπου προς τις αναπτυσόμενες οικονομίες είναι πιθανό να πλήξει τα εισοδήματα πολλών νοικοκυριών.
Δεύτερον, η επιβολή περιορισμών στις εξαγωγές τροφίμων από ορισμένες χώρες μπορεί να επιδεινώσει την κατάσταση, οδηγώντας σε μεγαλύτερη αστάθεια στις τιμές.
Αντιμέτωποι με αυτήν την πρόκληση, ο FAO καλεί σε άμεση και συντονισμένη διεθνή παρέμβαση. Βραχυπρόθεσμα, απαιτείται η ανάπτυξη εναλλακτικών εμπορικών διαδρόμων, οικονομική στήριξη χωρών που εξαρτώνται από εισαγωγές και διασφάλιση της πρόσβασης των αγροτών σε χρηματοδότηση.
Σε μεσοπρόθεσμο επίπεδο, προτείνεται η διαφοροποίηση των πηγών εισαγωγής λιπασμάτων και η ενίσχυση των περιφερειακών αποθεμάτων. Σε μακροπρόθεσμο βάθρο, η λύση εξαρτάται από την επένδυση στη βιώσιμη γεωργία και τις νέες τεχνολογίες, όπως η «πράσινη αμμωνία».
Η κρίση στα Στενά του Ορμούζ αντικατοπτρίζει την ευθραυστότητα του παγκόσμιου συστήματος τροφίμων. Σε έναν κόσμο όπου ενέργεια, γεωπολιτική και γεωργία είναι στενά συνδεδεμένες, μια διαταραχή σε έναν κρίκο της αλυσίδας μπορεί να προκαλέσει διογκωμένες αντίκτυπες με παγκόσμιες συνέπειες.
Η ερώτηση πλέον δεν είναι αν θα υπάρξουν επιπτώσεις, αλλά πόσο σοβαρές και μακροχρόνιες θα αποδειχθούν.
