Βαφτίστηκε «Εθνική Κατηγορία», ο κόσμος την αγάπησε ως «Α’ Εθνική» και στα ώριμα χρόνια της τη συνηθίσαμε με το ξενόφερτο «Super League».
Είναι η… δεσποινίς που λατρεύουμε να μισούμε, αλλά χωρίς αυτήν δεν μπορούμε. Μία δεσποινίς ετών 59, μια και σαν σήμερα, 25 Οκτωβρίου 1959, πήρε πνοή μέσα στα ποδοσφαιρικά γήπεδα της χώρας, με την έναρξη του πρώτου πρωταθλήματός της.
Η πρεμιέρα έκρυβε μάλιστα και μία βαρβάτη έκπληξη. Τη νίκη του άσημου Παγκορινθιακού επί του Ολυμπιακού, μόνιμου πρωταθλητή Ελλάδας από το 1954! Ήταν το μήνυμα που είχε σταλεί προς κάθε κατεύθυνση με το «καλημέρα». Το πρωτάθλημα ήταν ένας ποδοσφαιρικός μαραθώνιος, χωρίς εύκολα και δύσκολα παιχνίδια και ακόμα και ο ισχυρότερος έπρεπε να μοχθήσει για να νικήσει τον πιο αδύναμο.
Μέχρι να αρχίσει να γράφεται η ιστορία στα γήπεδα, όμως, είχε προηγηθεί μπόλικο παρασκήνιο, με διαφωνίες και μπερδέματα μέχρι την τελευταία στιγμή, που παραλίγο να τινάξουν το εγχείρημα στον αέρα. Θα τα δούμε όλα με τη σειρά.
Πριν από τον πόλεμο
Η συζήτηση περί καθιέρωσης εθνικής κατηγορίας, χωρίς δηλαδή να προηγείται η προκριματική διαδικασία των τοπικών πρωταθλημάτων, είχε αρχίσει προπολεμικά. Η ΕΠΟ είχε καθιερώσει δοκιμαστικά την εθνική κατηγορία από το 1930-31 έως το 1935-36, άλλοτε χωρισμένης σε ομίλους Βορρά και Νότου και άλλοτε σε ενιαία διοργάνωση των οκτώ ομάδων. Όμως η μικροπολιτική, τα συμφέροντα και το κόστος μετακίνησης που βάρυνε τους συλλόγους, έγινε αιτία να εγκαταλειφθεί η ιδέα και να επιστρέψουμε στο πεπαλαιωμένο σύστημα της διεξαγωγής τελικής φάσης μεταξύ των πρωταθλητών Αθήνας, Πειραιά, Θεσσαλονίκης και Επαρχίας.
Από το 1956-57, όταν αποφασίστηκε να προκρίνονται στο Πανελλήνιο Πρωτάθλημα δέκα ομάδες, άρχισε να τίθεται θέμα καθιέρωσης επίσημης εθνικής κατηγορίας, ώστε όλοι να αντιμετωπίζουν όλους. Κομβικό γεγονός ήταν και η καθιέρωση του ΠΡΟ-ΠΟ, τον Μάρτιο του 1959. Ο νεοσύστατος ΟΠΑΠ άρχισε να πιέζει την ΕΠΟ για την εγκαθίδρυση ενός σταθερού εθνικού πρωταθλήματος, με τακτική διεξαγωγή αγώνων καθ’ όλη τη διάρκεια της χρονιάς, που θα τόνωνε ακόμα περισσότερο το ενδιαφέρον των φιλάθλων. Σαφής ήταν και η κυβερνητική πίεση ακόμα κι από τον ίδιο τον πρωθυπουργό, Κωνσταντίνο Καραμανλή.
Τα πράγματα, όμως, δεν ήταν τόσο απλά. Οι ποδοσφαιρικές Ενώσεις της Αθήνας και του Πειραιά, οι οποίες διέθεταν και τους ισχυρότερους παράγοντες, εξέφραζαν τις αντιρρήσεις τους προς το εγχείρημα για οικονομικούς λόγους! Έντονες αντιδράσεις υπήρχαν και από τις ενώσεις των οποίων οι πρωταθλήτριες ομάδες είχαν μείνει… στην απ’ έξω (Νίκη Βόλου, Παναχαϊκή) κι έτσι ενώ το θέμα είχε τεθεί επίσημα από τον Αύγουστο, απόφαση δεν υπήρχε μέχρι τα τέλη Σεπτεμβρίου!
Η ομοσπονδία, βλέπετε, είχε αποφασίσει τον καταρτισμό της κατηγορίας με βάση την κατάταξη της προηγούμενης περιόδου στα τοπικά πρωταθλήματα. Ετσι, οι 14 από τις 16 θέσεις είχαν μοιραστεί ως εξής γεωγραφικά: τέσσερις από την Αθήνα (Παναθηναϊκός, ΑΕΚ, Απόλλων, Πανιώνιος), τρεις από τον Πειραιά (Ολυμπιακός, Εθνικός, ΑΕ Νικαίας), τρεις από τη Θεσσαλονίκη (ΠΑΟΚ, Αρης, Απόλλων Καλαμαριάς) και οι δύο πρώτοι των περιφερειακών πρωταθλημάτων του Νότου (Παναιγιάλειος, Παγκορινθιακός) και του Βορρά (Δόξα Δράμας, Μέγας Αλέξανδρος Κατερίνης).
Για τις δύο θέσεις που περίσσευαν, επελέγη η σολομώντεια λύση των μπαράζ μεταξύ των επιλαχόντων κάθε Ένωσης. Στους αγώνες που πραγματοποιήθηκαν τον Οκτώβριο, λίγες ημέρες πριν τη σέντρα του πρωταθλήματος, ο 4ος της Θεσσαλονίκης, Ηρακλής, επικράτησε της 3ης του επαρχιακού βορρά, Ασπίδας Ξάνθης. Την ίδια ώρα, η 4η του Πειραιά, Προοδευτική, άφησε εκτός νυμφώνος τον 3ο του επαρχιακού νότου, Ολυμπιακό Χαλκίδας. Έστω και αργά, λοιπόν, ο κόσμος είχε μάθει πλέον και τις 16 ομάδες που θα διεκδικούσαν το πρώτο πρωτάθλημα της Α’ Εθνικής!
Το πρώτο γκολ
Οι αγώνες προγραμματίστηκαν για την Κυριακή 25 Οκτωβρίου 1959, όμως δεν ήταν δυνατόν να διεξαχθούν όλοι την ίδια ώρα. Το στάδιο «Γεώργιος Καραϊσκάκης» αποτελούσε την έδρα και των τεσσάρων πειραϊκών ομάδων, δύο εκ των οποίων είχαν κληρωθεί ως γηπεδούχοι στην πρεμιέρα. Έτσι, ο αγώνας Προοδευτική-Απόλλων Καλαμαριάς ορίστηκε για τις 10 το πρωί, ώστε το απόγευμα να διεξαχθεί η πιο «εμπορική» αναμέτρηση Εθνικός-ΑΕΚ.
Στο Καραϊσκάκη επιτεύχθηκε και το παρθενικό γκολ στην ιστορία της Α’ Εθνικής από τον Νίκο Μητώση, ο οποίος σκοράροντας στο 67’ χάρισε στην Προοδευτική τη νίκη με 1-0 επί του Απόλλωνα Καλαμαριάς. Στη συνέχεια, ο Γιάννης Κανάκης πέτυχε στο ίδιο γήπεδο και το ταχύτερο γκολ της πρεμιέρας, μόλις στο 3ο λεπτό και η ΑΕΚ επικράτησε δύσκολα με 1-0 του Εθνικού.
Το σοκ στο στρατόπεδο
Η έκπληξη, όμως, έγινε στην Κόρινθο και συγκεκριμένα στο γήπεδο του στρατοπέδου της πόλης (!) το οποίο αποτελούσε την έδρα του Παγκορινθιακού. Με γκολ του Γιώργου Κόη με δυνατό σουτ στο 41’, η άσημη ομάδα της Πελοποννήσου υποχρέωσε σε ήττα με 1-0 τον μόνιμο πρωταθλητή Ολυμπιακό. Οι «ερυθρόλευκοι» προέβαλαν ως δικαιολογία τον δυνατό αέρα, που όντως φυσούσε -λέγεται μάλιστα ότι στο γκολ του Κόη ο άνεμος πήρε την μπάλα και της άλλαξε εντελώς τροχιά, με συνέπεια ο Σάββας Θεοδωρίδης να μην μπορεί να κάνει τίποτα. Όμως, το χαστούκι παρέμενε ηχηρό…
Ο Παναθηναϊκός, ο οποίος έπαιζε με αρκετά ανανεωμένη σύνθεση και δεν θεωρείτο φαβορί για τον τίτλο (αν και τελικά τον κατέκτησε), ξεκίνησε με μια αγχώδη νίκη στη Λεωφόρο επί του Παναιγιαλείου του Αστέριου Μπέλα και των έμπειρων «πασάδων» του, χάρη σε γκολ του νεαρού Ανδρέα Παπαεμμανουήλ και του Κύπριου, Πανίκου Σιάηλου. Ο Πανιώνιος, ο οποίος προερχόταν από καλές πορείες στα τελευταία Πανελλήνια Πρωταθλήματα, είχε πιο εύκολο έργο απέναντι στην ΑΕ Νικαίας στη Νέα Σμύρνη. Τη νίκησε με 3-0, με δύο γκολ του Θανάση Σαραβάκου κι ένα του Γιώργου Γιαννακόπουλου.
Στη Θεσσαλονίκη, ο ΠΑΟΚ επικράτησε δύσκολα με 3-2 του Μεγάλου Αλεξάνδρου Κατερίνης, ενώ στο λασπωμένο τερέν του γηπέδου Χαριλάου, ο Ηρακλής και ο Απόλλων Αθηνών έμειναν στο 0-0, με τον νεαρό τερματοφύλακα των φιλοξενουμένων, Στράτο Γιδόπουλο (ναι, τον γνωστό!) να αναδεικνύεται σε ήρωα του αγώνα. Τέλος, στον μοναδικό αγώνα που διεξήχθη σε επαρχιακή πόλη, στη Δράμα, η Δόξα των Λουκανίδηδων αναδείχθηκε ισόπαλη 2-2 με τον Άρη.
Τα αποτελέσματα της 25ης Oκτωβρίου 1959
Παγκορινθιακός – Oλυμπιακός 1-0: 41′ Kόης
ΠAOK – Mέγας Aλέξανδρος 3-2: 31′ Λέανδρος, 32′ Kιουρτζής, 47′ Kουϊρουκίδης – 26′ B. Kαραφουλίδης, 74′ Tουλουμτζίδης
Παναθηναϊκός – Παναιγιάλειος 2-1: 28′ Παπαεμμανουήλ, 47′ Σιάηλος/52′ Σοφιανός
Eθνικός – AEK 0-1: 3′ Kανάκης
Πανιώνιος – AE Nίκαιας 3-0: 24’ Γ. Γιαννακόπουλος, 65′, 76′ Θ. Σαραβάκος
Δόξα – Άρης 2-2: 17′ Γρηγοριάδης, 70′ Nαλμπάντης/ 44′, 60′ Πασχαλίδης
Προοδευτική – Aπόλλων Καλαμαριάς 1-0: 67′ Mητώσης
Hρακλής – Aπόλλων Aθηνών 0-0
