Η γεωπολιτική αστάθεια στη Μέση Ανατολή επανέρχεται στο προσκήνιο, με σοβαρές επιπτώσεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας, οι οποίες επηρεάζουν και το κόστος ζωής στην Ελλάδα. Ο Έλληνας καταναλωτής, πάντως, φαίνεται να έχει προετοιμαστεί καλύτερα και να έχει αναπτύξει στρατηγικές που διευκολύνουν τη διαχείριση των ανατιμήσεων και της αβεβαιότητας.
Η κατανάλωση έχει επηρεαστεί από τις διαδοχικές κρίσεις, όπως η δημοσιονομική κρίση και η πανδημία, με αποτέλεσμα οι πολίτες να έχουν αναπτύξει μια πιο ώριμη προσέγγιση στην αγορά. Οι Έλληνες ενημερώνονται καλύτερα, συγκρίνουν τιμές και χρησιμοποιούν ψηφιακά εργαλεία για να εντοπίσουν τις πιο συμφέρουσες επιλογές. Η έννοια της «έξυπνης αγοράς» έχει γίνει καθημερινότητα.
Αν και προκύπτουν πιέσεις, η καταναλωτική συμπεριφορά χαρακτηρίζεται από προσαρμοστικότητα. Οι Έλληνες έχουν “εκπαιδευτεί” στις κρίσεις, υιοθετώντας στρατηγικές που διατηρούν την αγοραστική τους δύναμη.
Μια από τις κυριότερες τάσεις είναι η στροφή προς τα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας, που προσφέρουν καλύτερη τιμή και ικανοποιητική ποιότητα. Τα μεγάλα σούπερ μάρκετ επενδύουν σε τέτοιες σειρές, εκμεταλλευόμενα τη ζήτηση και τις θετικές απόψεις των καταναλωτών που πλέον δεν έχουν επιφυλάξεις. Σε πολλές κατηγορίες, τα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας προτιμώνται ως βασική επιλογή.
Επιπλέον, οι καταναλωτές δείχνουν αυξανόμενη προτίμηση στον προγραμματισμό αγορών. Καταρτίζονται λίστες, αποφεύγονται οι παρορμητικές αγορές και στρέφονται σε προσφορές. Η παρακολούθηση φυλλαδίων και προωθητικών ενεργειών έχει γίνει εργαλείο εξοικονόμησης, ενώ οι μεγαλύτερες συσκευασίες προτιμώνται όταν είναι πιο οικονομικές ανά μονάδα.
Η διαχείριση ενέργειας έχει αλλάξει, με την αύξηση του κόστους να οδηγεί σε πιο συνετή χρήση, επενδύσεις σε ενεργειακά αποδοτικές συσκευές και αλλαγές καθημερινών συνήθειών. Η εξοικονόμηση ενέργειας δεν είναι απλώς επιλογή, αλλά επιτακτική ανάγκη.
Ανησυχίες των καταναλωτών
Έρευνα του Ινστιτούτου Έρευνας Λιανεμπορίου Καταναλωτικών Αγαθών (ΙΕΛΚΑ) καταγράφει αυξημένα επίπεδα φόβου και αγωνίας στους καταναλωτές λόγω των συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή. Στο 16ο Food Retail Conference, ο πρόεδρος του ΙΕΛΚΑ και καθηγητής Γιώργος Δουκίδης παρουσίασε τα αποτελέσματα: το 25% των καταναλωτών δηλώνει φόβο για τις εξελίξεις, το 27% θυμό και το 26% ανησυχία, ποσοστά που είναι υψηλότερα από εκείνα κατά τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Η ανησυχία εστιάζεται κυρίως στις δαπάνες για τρόφιμα και ενέργεια. Το 40% θεωρεί τις αυξήσεις στα τρόφιμα εξαιρετικά επιβαρυντικές, ενώ το 34% ανησυχεί για το ενεργειακό κόστος. Σε προοπτική έξι μηνών, το 39% εκτιμά ότι οι τιμές στα τρόφιμα θα συνεχίσουν να αυξάνονται, και το 35% ότι το κόστος ενέργειας θα ακολουθήσει την ίδια πορεία.
Οι καταναλωτές περιορίζουν τις δαπάνες τους, με το 60% να αναβάλλει ή να ακυρώνει αγορές και το 54% να μειώνει τις δαπάνες για εστίαση και υπηρεσίες. Παράλληλα, το 40% στρέφεται σε προσφορές και εκπτώσεις, αποδεικνύοντας τη στροφή σε πιο προσεκτική διαχείριση εισοδήματος.
Η στάση απέναντι στην κρατική παρέμβαση έχει ενδιαφέρον, καθώς το 81% των καταναλωτών αναμένει ενίσχυση για την ενέργεια, το 77% για τα καύσιμα και το 67% για τα τρόφιμα, υποδεικνύοντας την ένταση των πιέσεων και τις προσδοκίες από την πολιτεία.
Αδυναμία εμπιστοσύνης
Σύμφωνα με έρευνα του ΙΟΒΕ, οι Έλληνες εξακολουθούν να είναι οι πιο απαισιόδοξοι στην ΕΕ, με τον δείκτη καταναλωτικής εμπιστοσύνης να βρίσκεται στις -52,5 μονάδες τον Μάρτιο, σε σύγκριση με -49,2 τον Φεβρουάριο.
Το 67% των νοικοκυριών εκφράζει επιδείνωση της οικονομικής τους κατάστασης, ενώ μόλις το 2% αναφέρει βελτίωση. Οι προβλέψεις για τον επόμενο χρόνο είναι επίσης αρνητικές, με το 69% να περιμένει περαιτέρω επιδείνωση.
Ο δείκτης που αφορά την οικονομική κατάσταση της χώρας επιδεινώθηκε στις -58,8 μονάδες, με το 72% των καταναλωτών να περιμένει επιδείνωση και μόνο το 19% θεωρεί σταθερότητα. Η διάθεση για σημαντικές αγορές είναι σε χαμηλά επίπεδα, στις -48,7 μονάδες.
Η πρόθεση αποταμίευσης βελτιώθηκε οριακά στις -67,7 μονάδες, με το 87% των νοικοκυριών να πιστεύει ότι η αποταμίευση δεν είναι πιθανή την επόμενη χρονιά. Ο δείκτης για μεταβολές τιμών αυξήθηκε στις +53,2 μονάδες, καθώς το 76% αναμένει αύξηση.
Το 63% των καταναλωτών αναφέρει ότι «μόλις τα βγάζει πέρα», ενώ το 11% αντλεί από αποταμιεύσεις. Μόνο το 20% δηλώνει ότι αποταμιεύει, με το 7% να έχει χρεωθεί.
Στο ερώτημα για την αβεβαιότητα των οικονομικών εξελίξεων, το 61% απαντά ότι η κατάσταση δεν μπορεί να προβλεφθεί εύκολα ή σχετικά δύσκολα, ποσοστό που έχει ελαφρώς αυξηθεί σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα.
