Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, χαρακτήρισε τη διάρκεια της εκεχειρίας μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν ως «πλήρη και απόλυτη νίκη». Παρά ταύτα, οι όροι της συμφωνίας υπογραμμίζουν ότι η Τεχεράνη χρησιμοποίησε τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ προκειμένου να ασκήσει σημαντική επιρροή στην παγκόσμια οικονομία.
Η συμφωνία εκεχειρίας απαιτεί από το Ιράν να επανανοίξει έναν κρίσιμο θαλάσσιο διάδρομο, αναγνωρίζοντας έτσι σιωπηρά τη δύναμη της χώρας στο πλέον κεντρικό ενεργειακό πέρασμα του πλανήτη, καθώς και σε καίρια τμήματα της διεθνούς οικονομίας.
«Το Ιράν δεν απαιτεί μεγάλη στρατιωτική δύναμη για να προκαλέσει σημαντική αναστάτωση στην παγκόσμια οικονομία», δήλωσε πρόσφατα η ειδικός ενέργειας του Brookings, Σαμάνθα Γκρος.
Οι αγορές υποδέχθηκαν ευνοϊκά την ανακοίνωση της εκεχειρίας, αν και οι αναλυτές εκφράζουν ανησυχίες σχετικά με την κατάσταση της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου. Οι τιμές του αργού παρουσίασαν πτώση της τάξης του 15-20%, ενώ αντίστοιχη μείωση παρατηρήθηκε και στις ευρωπαϊκές τιμές φυσικού αερίου.
«Υπάρχουν σοβαρά εμπόδια πριν η εκεχειρία μεταξύ ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν μπορέσει να οδηγήσει σε μόνιμη ειρηνική κατάσταση», τόνισε ο επικεφαλής οικονομολόγος της Capital Economics, Νιλ Σίρινγκ. «Για τις αγορές, το πιο κρίσιμο ζήτημα παραμένει η κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ».
Η στρατηγική σημασία των Στενών του Ορμούζ
Αν και παρατηρήθηκαν αρχικά σημάδια επαναρχής της ναυσιπλοΐας, το Ιράν φέρεται να περιορίζει και πάλι τη διέλευση πλοίων μετά από ισραηλινές επιθέσεις στον Λίβανο. Προς το παρόν, οι ιρανικές δυνάμεις κατέχουν πλήρη έλεγχο των κινήσεων στα Στενά, αποκτώντας μοναδική επιρροή στις διεθνείς αγορές ενέργειας.
Για πάνω από έξι εβδομάδες, το Ιράν έχει επιβάλει ουσιαστικά αποκλεισμό στα Στενά του Ορμούζ, ένα σενάριο που μέχρι πρότινος θεωρούνταν αδύνατο για ένα πέρασμα που διακινεί περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου, καθώς και το ένα τρίτο των εξαγωγών λιπασμάτων ουρίας.
«Αυτός είναι ο εφιάλτης που οι αναλυτές ενεργειακής ασφάλειας ανησυχούσαν εδώ και χρόνια», επεσήμανε η Γκρος.
Οι παγκόσμιες επιπτώσεις είναι ήδη αισθητές. Στην Ασία, οι κυβερνήσεις προχώρησαν σε δραστικά μέτρα λόγω της πιθανότητας ελλείψεων καυσίμων, με τις Φιλιππίνες να κηρύσσουν εθνική ενεργειακή κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Στην Ευρώπη, οι τιμές ηλεκτρικής ενέργειας αυξάνονται, ενώ στις ΗΠΑ οι τιμές της βενζίνης επίσης οδηγούνται σε άνοδο.
Η οικονομική επιρροή της Τεχεράνης
Η επιρροή του Ιράν στα Στενά έχει αποδειχθεί καθοριστική για τη διαμόρφωση της εκεχειρίας, αναφέρει ο υπεύθυνος γεωπολιτικής στρατηγικής της Oxford Economics, Νταν Αλαμάριου. Το Ιράν έχει, όπως είπε, μετατρέψει τα Στενά του Ορμούζ σε «όπλο οικονομικού πολέμου».
Ο έλεγχος του περάσματος παρέχει στην Τεχεράνη δύο κεντρικά πλεονεκτήματα: την οικονομική πίεση προς τον υπόλοιπο κόσμο και την ικανότητα ενίσχυσης των εσόδων της μέσω πωλήσεων πετρελαίου σε υψηλές τιμές.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες προχώρησαν σε προσωρινή άρση κυρώσεων για περίπου 140 εκατομμύρια βαρέλια ιρανικού πετρελαίου, με στόχο την ανακούφιση της παγκόσμιας αγοράς. Ως αποτέλεσμα, οι εξαγωγές του Ιράν έφτασαν το 1,85 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως τον Μάρτιο, αυξημένες κατά 100.000 βαρέλια συγκριτικά με προηγούμενους μήνες.
Ο αναλυτής της Kpler, Χομαγιούν Φαλακσάχι, τόνισε ότι το ιρανικό πετρέλαιο πωλείται πλέον με premium σε σχέση με το Brent, φτάνοντας έως 7 δολάρια περισσότερο ανά βαρέλι σε κάποιες συναλλαγές στην Ινδία.
Η «νέα πραγματικότητα» στα Στενά
Η Τεχεράνη επιδιώκει να διατηρήσει τον έλεγχο της ναυσιπλοΐας ακόμα και μετά τη λήξη του πολέμου, σύμφωνα με δεκαπλό πλαίσιο προτάσεων που ενισχύουν τις διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ. «Το ιρανικό καθεστώς έχει εδραιώσει την πολιτική του ισχύ και έχει αποδείξει ότι μπορεί να ορθώσει εμπόδια στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας», γράφει ο επικεφαλής στρατηγικής της Corpay, Καρλ Σαμότα.
Ο Τραμπ, από την πλευρά του, χαρακτήρισε τις ιρανικές προτάσεις «βάση για διαπραγμάτευση». Υπάρχουν εκτιμήσεις ότι ενδέχεται να εισαχθεί μόνιμο σύστημα διοδίων για τα πλοία που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ.
Η Kpler αναφέρει ότι το Ομάν, που περιλαμβάνει τμήματα του περάσματος στα χωρικά του ύδατα, μπορεί να λειτουργήσει ως «ουδέτερος, μη κυρωμένος ενδιάμεσος» στη συλλογή και απόδοση των τελών στο Ιράν. Η Τεχεράνη έχει ήδη αρχίσει να επιβάλει χρεώσεις, με ένα πλοίο να πληρώνει έως 2 εκατομμύρια δολάρια για τη διέλευση, σύμφωνα με τη Lloyd’s List.
Την Τετάρτη, το ημιεπίσημο πρακτορείο Tasnim ανέφερε ότι Ιράν και Ομάν εξετάζουν ένα κοινό σύστημα τελών διέλευσης. Οι εμπορικές ναυτιλιακές εταιρείες και οι ασφαλιστές, σύμφωνα με την Kpler, πιθανότατα θα αποδεχτούν αυτά τα τέλη γρηγορότερα από ότι οι πολιτικοί, διότι «για το μεγαλύτερο μέρος των εξαγωγών του Κόλπου δεν υπάρχει ουσιαστικά εναλλακτική διαδρομή».
