Η αποκάλυψη οργανωμένων κυκλωμάτων που διακινούν πλαστά έργα τέχνης έχει επισημανθεί τα τελευταία χρόνια, προκαλώντας σοβαρές επιπτώσεις στον τομέα της τέχνης και τον οικονομικό τομέα. Πολλοί πίνακες που εκλαμβάνονται ως δημιουργίες πασίγνωστων καλλιτεχνών έχουν αποδειχθεί ότι είναι προϊόντα εξαιρετικά ταλαντούχων πλαστογράφων, οι οποίοι εκμεταλλεύονται τα κενά στον έλεγχο γνησιότητας και στην καταγραφή της προέλευσης.
Ο Λάμπρος Ψυρράκης, ζωγράφος και κοσμήτορας της Σχολής Καλών Τεχνών του ΑΠΘ, επισημαίνει ότι η πλαστογραφία στον τομέα της τέχνης δεν είναι κάτι νέο. Σε δηλώσεις του στο ThessPost.gr, καταδεικνύει ότι σε τομείς με μεγάλες οικονομικές συναλλαγές —συχνά λόγω επενδυτικών προθέσεων— οι ευκαιρίες για απάτη είναι πολλές. Στην Ελλάδα, οι περισσότερες απομιμήσεις είναι συνήθως κακής ποιότητας και μπορούν να εντοπιστούν εύκολα από ειδικούς.
Η πρόσφατη υπόθεση του γκαλερίστα Γιώργου Τσαγκαράκη, που απέκτησε δημοσιότητα λόγω της προώθησης ενός Ευαγγελίου του 1745, έχει επαναφέρει το θέμα στο προσκήνιο. Ιδιωτικός χώρος του επιχειρηματία ελέγχθηκε από στελέχη της ΔΑΟΕ, όπου βρέθηκαν πάνω από 300 έργα που εξετάζονται ως ενδεχόμενως πλαστά. Ο επιχειρηματίας ισχυρίζεται ότι τα αντικείμενα σχετίζονται με την προσωπική του συλλογή.
Ο κ. Ψυρράκης αναφέρει ότι οι σοβαροί συλλέκτες αναζητούν προστασία μέσω έμπειρων συμβούλων, αναγνωρισμένων γκαλερί και, όταν είναι δυνατό, της άμεσης επαφής με τους καλλιτέχνες ή τους νόμιμους εκπροσώπους τους. Ωστόσο, η πλήρης ασφάλεια είναι σπάνια, καθώς ορισμένοι πλαστογράφοι έχουν κατορθώσει να εξαπατήσουν επίσης έμπειρους ειδικούς, κυρίως σε άλλες χώρες.
Στην ελληνική αγορά, τα πλαστά έργα συνήθως εμφανίζονται ως προφανή κακέκτυπα, απευθυνόμενα σε αγοραστές με περιορισμένες γνώσεις σχετικά με τις αξίες των έργων τέχνης, που συχνά παρασύρονται από τις «ευκαιρίες» που προσφέρουν οι χαμηλές τιμές.
Οι πλαστογράφοι προσαρμόζουν τις απομιμήσεις τους στις επιθυμίες της αγοράς. Στην Ελλάδα, οι πιο συνήθεις απομιμήσεις σχετίζονται με γνωστούς Έλληνες καλλιτέχνες που έχουν αποβιώσει, καθώς και διάσημους ξένους δημιουργούς. Τα ονόματα με υψηλή ανέγγιχτη αξία επιλέγονται συχνά, ώστε να διευκολύνεται η αναπαραγωγή της τεχνοτροπίας τους.
Οι υπαίτιοι αυτών των παράνομων δραστηριοτήτων παραμένουν συνήθως ανώνυμοι, καθώς η μυστικότητα είναι βασικό στοιχείο της δράσης τους. Υπάρχουν, όμως, ιστορικά παραδείγματα γνωστών πλαστογράφων που απέκτησαν φήμη μετά την αποκάλυψη των πράξεών τους.
Η διαδικασία εξακρίβωσης της γνησιότητας ενός έργου μπορεί να είναι απλή σε περιπτώσεις πρόχειρης πλαστογραφίας, αλλά με πιο προσεγμένα αντίγραφα, απαιτείται εκτενής έρευνα και συνεργασία με φυσικούς και χημικούς επιστήμονες, μέσω ειδικευμένων εργαστηριακών μεθόδων.
Η συνθήκη αυτή είναι αρκετά δαπανηρή και συνηθίζεται κυρίως σε περιπτώσεις που εμπλέκονται μεγάλα ποσά, όπως σε κόμβους μουσειακής ή συλλεκτικής αξίας.
Η προέλευση ενός έργου και η πιστοποίηση της γνησιότητάς του διαδραματίζουν κομβικό ρόλο στην αποφυγή απάτης. Η πιο αξιόπιστη επιλογή είναι η αγορά έργων μέσω γνωστών οίκων δημοπρασιών ή γκαλερί, οι οποίοι διασφαλίζουν τη γνησιότητα και τη διαδρομή των έργων.
Στη Θεσσαλονίκη, τις προηγούμενες χρονιές, έχουν διοργανωθεί εκδηλώσεις και εκθέσεις που αφορούν την πλαστογραφία, αναδεικνύοντας σύγχρονες τεχνικές εντοπισμού πλαστών έργων και τον ρόλο της επιστήμης στη διαλεύκανση τέτοιων υποθέσεων.
Ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα είναι το προφίλ των αγοραστών. Η επίπεδο γνώσεων και οι εμπειρίες του κάθε συλλέκτη παίζουν καίριο ρόλο. Οι περισσότεροι φιλότεχνοι δεν βλέπουν την τέχνη ως απλό καταναλωτικό προϊόν, γεγονός που τους καθιστά πιο προσεκτικούς κατά την επιλογή τους.
Η πλαστογραφία παραμένει μια διακριτική αλλά εξαιρετικά προσοδοφόρα δραστηριότητα, με τις αρχές και τους ειδικούς να επισημαίνουν ότι η ενημέρωση και η αυστηρή πιστοποίηση συνεχίζουν να είναι τα πιο αποτελεσματικά εργαλεία προστασίας για τους συλλέκτες και τους επενδυτές.
