«Αμα έχεις τέτοιους φίλους, τι τους θέλεις τους εχθρούς», αναφέρει ένα γνωστό λαϊκό ρητό, που φαίνεται να ισχύει για τις σχέσεις της Ευρώπης με τις Ηνωμένες Πολιτείες υπό την προεδρία του Ντόναλντ Τραμπ. Αυτή τη στιγμή, οποιοσδήποτε εξετάσει τις εξελίξεις θα παρατηρήσει πολλές εντάσεις μεταξύ των δύο παραδοσιακών συμμάχων σε διάφορους τομείς, όπως το εμπόριο και την οικονομία, καθώς και στον γεωπολιτικό στίβο, συμπεριλαμβανομένων των συγκρούσεων στο Ιράν και την Ουκρανία.
Το ΝΑΤΟ βιώνει σοβαρή κρίση, που ίσως είναι η πιο δύσκολη στην ιστορία του. Η συνέχεια της ύπαρξής του φαίνεται αβέβαιη, με αποτέλεσμα τη διαμόρφωση ερωτημάτων για τη φύση και τη δομή του οργανισμού σε περίπτωση που οι ΗΠΑ αποφασίσουν να αποσυρθούν ή να μειώσουν τη συμμετοχή τους.
Η αμφισβήτηση του Βορειοατλαντικού Συμφώνου δεν είναι νέα. Στο παρελθόν, η Γαλλία υπήρξε η κύρια χώρα που εξέφρασε τις αμφιβολίες της, αρνούμενη να έχει υποτακτική στάση απέναντι στις ΗΠΑ. Αυτό συνέβη κατά τη διάρκεια των προεδριών του Σαρλ ντε Γκωλ και του Εμανουέλ Μακρόν, ο οποίος το 2019 είχε αποκαλέσει το ΝΑΤΟ «εγκεφαλικά νεκρό».
Ωστόσο, μια ενδεχόμενη απομάκρυνση των ΗΠΑ θα είχε καταστροφικές συνέπειες για τη συνοχή του ΝΑΤΟ. Οι δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ και των στενών του συνεργατών υποδεικνύουν ότι αυτή η κατάσταση δεν μπορεί να θεωρείται προσωρινή. Το αμείλικτο ερώτημα που προκύπτει είναι αν το ΝΑΤΟ μπορεί να επιβιώσει χωρίς τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Πολλοί επιμένουν ότι αυτή η κατάσταση είναι μια «παρένθεση» που θα τελειώσει με την αποχώρηση του Τραμπ από τον Λευκό Οίκο, ελπίζοντας ότι η ηχηρή ήττα στις προσεχείς εκλογές θα περιορίσει τη δυνατότητά του να επηρεάζει τις εξελίξεις. Ωστόσο, όλοι αρχίζουν να προσπαθούν να προετοιμαστούν για τις συνέπειες που θα παραμείνουν και μετά την απομάκρυνση του προέδρου.
Σημαντική είναι η κίνηση των κρατών – μελών της ΕΕ να επανεξετάσουν το Άρθρο 42.7 της Συνθήκης τους, που παρέχει στα κράτη μέλη την υποστήριξη το ένα στο άλλο σε περίπτωση επίθεσης. Επιπλέον, οι χώρες όπως η Γερμανία και η Γαλλία φαίνεται να εξετάζουν νέες στρατηγικές συνεργασίας στον τομέα της άμυνας, όπως το ευρωπαϊκό μαχητικό FCAS.
Αντίπαλοι και ανταγωνιστές των ΗΠΑ, κυρίως η Κίνα, βρίσκονται σε ευνοϊκή θέση να εκμεταλλευτούν τις εσωτερικές εντάσεις της Δύσης. Η διαπίστωση ότι το «στρατόπεδο της Δύσης» υποφέρει από σοβαρές ρωγμές ενδέχεται να επηρεάσει τη γεωπολιτική κατάσταση.
Το πρόσφατο εξώφυλλο του «Economist» περιγράφει τον Σι Τζινπίνγκ να παρακολουθεί τις εξελίξεις με ικανοποίηση και φέρνει στο προσκήνιο τη σημασία της στρατηγικής προσέγγισης: «Ποτέ μην ενοχλείτε τον εχθρό σας όταν αυτός διαπράττει σφάλμα».
