Ο Ντόναλντ Τραμπ απείλησε σήμερα με αποχώρηση των Ηνωμένων Πολιτειών από το ΝΑΤΟ, εκφράζοντας στον αντίκτυπο της άρνησης των ευρωπαϊκών χωρών να στείλουν πλοία για την αρση του αποκλεισμού στο Στενό του Χορμούζ, στο Ιράν. Αυτή η δήλωση ενισχύει τη ρητορική του κατά της στρατιωτικής συμμαχίας και προκαλεί νέες ανησυχίες σχετικά με την ενότητα της Δύσης.
Δεν έχει διευκρινιστεί αν ο Τραμπ μπορεί να αποχωρήσει μονομερώς από τη συγκεκριμένη συμμαχία, η οποία έχει 77 χρόνια ύπαρξης. Παρά το γεγονός ότι στο παρελθόν έχει λάβει σημαντικές αποφάσεις χωρίς τη συναίνεση του Κογκρέσου, πολλές από αυτές έχουν ακυρωθεί από τα αμερικανικά δικαστήρια.
Συνταγματικά και κανονιστικά ζητήματα
Το Σύνταγμα των Ηνωμένων Πολιτειών stipulates ότι ο πρόεδρος έχει τη δυνατότητα να συνάπτει συνθήκες με τη συμβουλή και τη συναίνεση της Γερουσίας, αρκεί να συμφωνούν τα δύο τρίτα των μελών. Παρόλα αυτά, δεν υπάρχει σαφής διαδικασία αποχώρησης από μια συνθήκη.
Η Συνθήκη του ΝΑΤΟ
Το ΝΑΤΟ, που ιδρύθηκε το 1949 από τις Ηνωμένες Πολιτείες, τον Καναδά και ευρωπαϊκές χώρες, έχει σχεδιαστεί για να αντιμετωπίσει τον κίνδυνο σοβιετικής επίθεσης και παραμένει θεμελιώδης για την ασφάλεια της Δύσης. Σύμφωνα με το Άρθρο 13 της Συνθήκης, οποιοδήποτε μέλος μπορεί να αποχωρήσει, αν ειδοποιήσει έναν χρόνο νωρίτερα την κυβέρνηση των ΗΠΑ, η οποία ενημερώνει τις άλλες κυβερνήσεις. Μέχρι σήμερα, καμία χώρα δεν έχει αποσυρθεί από τη συμμαχία.
Ρυθμιστικό πλαίσιο
Το 2023, το Κογκρέσο θεσμοθέτησε νόμο που απαγορεύει σε οποιονδήποτε πρόεδρο να αποσύρει τις Ηνωμένες Πολιτείες από το ΝΑΤΟ χωρίς τη συναίνεση των δύο τρίτων της Γερουσίας. Ο τότε πρόεδρος Τζο Μπάιντεν υπέγραψε τον νόμο, ο οποίος ενσωματώθηκε στον ετήσιο Νόμο περί Εξουσιοδότησης Εθνικής Άμυνας (NDAA) του 2024.
Η τροπολογία εισήχθη από τον Δημοκρατικό γερουσιαστή Τιμ Κέιν και τον τότε Ρεπουμπλικανό γερουσιαστή, νυν υπουργό Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο. Ο νόμος περιορίζει επίσης τη χρήση αμερικανικών πόρων για την αποχώρηση από το ΝΑΤΟ.
Οι απόψεις του Τραμπ
Ο Τραμπ έχει επανειλημμένα δείξει τη δυσαρέσκειά του απέναντι στο ΝΑΤΟ. Το 2020, νομικός σύμβουλος του υπουργείου Δικαιοσύνης είχε γνωμοδοτήσει ότι ο πρόεδρος έχει την αποκλειστική εξουσία να αποσύρεται από διεθνείς συνθήκες, κάτι που τονίζει τη διχογνωμία σχετικά με τη διαδικασία.
Έκθεση που δημοσιοποιήθηκε από την Υπηρεσία Ερευνών του Κογκρέσου τον περασμένο Φεβρουάριο ανέφερε ότι, εάν το ζήτημα καταλήξει στα δικαστήρια, η εκτελεστική εξουσία θα μπορούσε να επικαλεστεί αυτή τη γνωμοδότηση, υποστηρίζοντας ότι η τροπολογία του NDAA είναι αντισυνταγματική.
Σε συνέντευξή του στο πρακτορείο Reuters, ο Τραμπ δήλωσε ότι σχεδιάζει να ανακοινώσει την πρόθεση του να αποχωρήσει από τη συμμαχία σε διάγγελμα προς το έθνος. Λίγες ώρες νωρίτερα, ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ αρνήθηκε να επιβεβαιώσει τη δέσμευση των ΗΠΑ στη συλλογική άμυνα του ΝΑΤΟ.
Σύμφωνα με ειδικούς, η απουσία αυτής της δέσμευσης θεωρείται κρίσιμο ζήτημα. Όπως δήλωσε ο Μαξ Μπέργκμαν, πρώην στέλεχος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, «εάν ο πρόεδρος και ο στρατός δεν είναι δεσμευμένοι στο ΝΑΤΟ και την ευρωπαϊκή ασφάλεια, τότε δεν νομίζω ότι το Κογκρέσο μπορεί να κάνει πολλά για να το σταματήσει αυτό».
Δυνατότητες αποχώρησης
Σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, ο αρχηγός κράτους έχει γενικά την εξουσία να αποσυρθεί από μια συνθήκη υπό προϋποθέσεις, εφόσον τηρηθούν οι διαδικασίες. Ωστόσο, η αμερικανική νομοθεσία παραμένει ασαφής.
Στο παρελθόν, πρόεδροι των ΗΠΑ έχουν αποσυρθεί από συνθήκες χωρίς τη συναίνεση του Κογκρέσου, όπως συνέβη με τη συνθήκη «Ανοικτοί Ουρανοί», από την οποία αποχώρησε ο Τραμπ το 2020.
Εάν το θέμα φτάσει στα δικαστήρια, η απόφαση του προέδρου πιθανώς να είναι δύσκολο να αμφισβητηθεί. Ένα κρίσιμο ζήτημα έχει να κάνει με το ποιος έχει νόμιμο συμφέρον να προσφύγει κατά της αποχώρησης, καθώς το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ δεν έχει ποτέ αποφανθεί επί της ουσίας για υπόθεση αποχώρησης από διεθνή συνθήκη.
